ئەمەلدار · ? – ≈ 1242-يىل بەلكىم
كۆرگۈز
Körgüz
بىلىمى ئارقىلىق باتۇنىڭ ئوردىسىدىكى پادىچىلىقتىن 1236-يىلى خۇراسان ۋالىيسىلىقىغا كۆتۈرۈلگەن، 1240-يىللارنىڭ بېشىدا رەقىبلىرى ئېغىزىغا تاش تىقىپ ئۆلتۈرگەن ئۇيغۇر يېتىم.
ئۇ بالا ۋاقتىدا ئۇيغۇر يېزىقىنى ئۆگىنىپ، ئۇنى ئۆگەتكەن.
ھاياتى
- ≈ 1242-يىل – 1243-يىلۋاپات بولغانكۆرگۈز
قۇل بولۇپ سېتىلغان بىر يېتىم قانداق ۋالىي بولدى؟
يېزىق بىلگەنلىكى ئۈچۈن. مىلۋارد تارىخچى جۇۋەينىگە تايىنىپ، ئۇنىڭ ھاياتىنى موڭغۇللار دەۋرىدە ساۋاتلىق ۋە غەيرەتلىك بىر ئۇيغۇرنىڭ نېمىگە ئېرىشەلەيدىغانلىقىنىڭ مىسالى قىلىپ بايان قىلىدۇ. كۆرگۈز بەشبالىق يېنىدىكى بىر كەنتتىن بولۇپ، بەلكىم خىرىستىيان بولۇشى مۇمكىن (ئۇنىڭ ئىسمى «گېئورگ» دېگەنگە باراۋەر). ئاتىسى ئۇ كىچىك ۋاقتىدا ئۆلدى. ئادەت بويىچە ئۇ تۇل قالغان ئۆگەي ئانىسىغا ئۆيلىنىشى كېرەك ئىدى، ئەمما ئۆگەي ئانىسى ئۇنىمىدى ۋە باشقا بىرىگە ياتلىق بولماقچى بولدى. مىراسى خەتەرگە دۇچ كەلگەن كۆرگۈز ئىدىقۇتقا ئەرز قىلدى، ئىدىقۇت ئۆگەي ئانىسىغا ئۇنىڭغا مال بىلەن تۆلەم بېرىشنى بۇيرۇدى.
ئاندىن ئۇ ئۇيغۇر يېزىقىنى ئۆگىنىپ، ئوقۇتقۇچىلىق قىلدى. يەنىلا نامرات بولغاچقا، ئۆزىنى گۆرۈگە سېتىپ، ئۇ پۇلغا بىر ئات ئېلىپ، ئالتۇن ئوردىنىڭ خانى باتۇنىڭ ئوردىسىغا قاراپ ماڭدى. ئۇ باتۇنىڭ قېشىدا پادىچى بولۇپ ئىش باشلىدى، ئەمما ساۋاتى ۋە ئەقلى بىلەن تېزلا كۆزگە چېلىقىپ، مۇئەللىملىكتىن خارەزمدىكى ئىمپېرىيە نائىبىنىڭ كاتىپلىقىغا، ئاخىرى ئۆزى نائىب بولۇپ، شەرقىي ئىراندىكى خۇراسان ئۆلكىسىنى باشقۇرۇشقا ئۆستى. بۇنىڭدا ئۆزىمۇ ئۇيغۇر بولۇشى مۇمكىن بولغان، ھەر ھالدا تۈركىي بولغان مۇھىم ئەمىر چىنقاينىڭ ھىمايىسى ھەل قىلغۇچ رول ئوينىدى.
مەنبەلەر: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
ئۇ قانداق باشقۇردى، نېمە ئۈچۈن ئۆلتۈرۈلدى؟
ئادىل باشقۇردى، ئەمما سىياسەتنىڭ قۇربانى بولدى. ئېيتىلىشىچە، كۆرگۈز خۇراساندا ئىقتىسادنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپ، ئادالەت بىلەن باشقۇرغان: خەزىنىنى قايتا قۇرغان، باج يىغىشتىكى چىرىكلىكنى ئازايتقان، خەلقنىڭ ئاتلىرىنى ئەمەلدارلار خالىغانچە مىنىۋېلىشىدىن قۇتۇلدۇرۇش ئۈچۈن «يام» پوچتا ئۆتەڭلىرىنى قۇرغان. ئۇنىڭ دەۋرىدە يەرلىك ئاقسۆڭەكلەر ئۆز يەرلىرىدىكى كارىزلارغا قايتا مەبلەغ سېلىشقا ۋە بازارنى قايتا قۇرۇشقا جۈرئەت قىلدى.
لېكىن موڭغۇل سىياسىتى ئۇنى يۇتۇۋەتتى. ئاۋۋال ئۇ چىنقاينىڭ بىر رەقىبى بىلەن مۇناسىۋەتلىك سۇيىقەستكە ئارىلىشىپ قالدى؛ كېيىن، 1240-يىللاردا، ئۇ بىر چاغاتايلىق ئەمىرنى ھاقارەتلەپ، ئۆگەدەينىڭ تۇل خوتۇنىغا ھۆرمەتسىزلىك قىلدى. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇنىڭ ئاغزىغا تاش تىقىلىپ، ئۆلتۈرۈلدى. مىلۋارد ئۇنىڭ ھاياتىنى ئۇيغۇرلارنىڭ موڭغۇل ئىمپېرىيەسىدىكى ئورنىنىڭ ھەم ئېگىزلىكىنى، ھەم خەتىرىنى كۆرسىتىدىغان مىسال دەپ قارايدۇ.
مەنبەلەر: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
مەنبەلەر (2)
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · پەقەت مەنبە كۆرسىتىلىدۇ
- Morris Rossabi, “Chinese Turkestan iv. In the Mongol Period”, Encyclopaedia Iranica · پەقەت مەنبە كۆرسىتىلىدۇ
يىللار ئىككى مەنبە بىلەن دەلىللەندى.




