747 · Kuça
Gao Xianzhi Pamirleri aşıyor
Tang ordularının Orta Asya'daki son büyük zaferi: birkaç yıl Tibet'i Pamirler'den uzak tuttu, dört yıl sonra ise aynı general Talas'ta yenildi.
747'de Gao Xianzhi yaklaşık on bin askerle Kuça'dan çıkıp Pamirler'i aştı, Tibetlilerin Lianyun kalesini aldı, Darkot geçidini geçti ve Küçük Balur (Gilgit) kralını ve Tibetli kraliçesini esir aldı. Yolu yeniden izleyen Aurel Stein bu başarıyı Avrupa tarihinin büyük Alp geçişleriyle bir tutar.
Bir ordu Pamirler'i nasıl aştı?
Tek yoldan değil, üç yoldan. Stein, Serindia'da Tang yıllıklarını kendi yürüdüğü toprakla karşılaştırır. Gao Xianzhi ordusunu tek bir kütle halinde yürütmedi. Ana kuvvet, Gao ve saray temsilcisi Bian Lingcheng'le birlikte Vahan üzerinden Amuderya'nın ana vadisini çıktı; ikinci bir kol 'kızıl Buda salonu' yolundan, üç bin atlıdan oluşan üçüncü bir kol 'kuzey boğazı'ndan geldi; hepsi aynı gün Tibetlilerin Lianyun kalesinin, bugünkü Sarhad'ın önünde buluşacaktı. Uzak Şugnan'da yeni bir üs kurarak, bu kadar insanın Pamirler'i tek kol halinde aşmasını fiziken imkânsız kılacak erzak ve taşıma güçlüklerinden kaçındı.
Stein 1906'da Darkot'u kendisi aştı ve oradaki koşulların kayıtla yakından örtüştüğünü gördü. Onun yargısına göre Gao, ilk ve belki de son kez, düzenli bir orduyu Pamirler'in bir ucundan öbürüne geçirdi ve Yasin ile Gilgit'i kuzeyden koruyan büyük dağ surunu deldi. Yıllıklar askerlerinin zayıflığını gizlemez; Stein'a göre bu, komutana duyulan saygıyı daha da artırır.
Kaynaklar: Stein, Serindia (1921)
Sefer neyi değiştirdi?
Kısa bir süre için çok şeyi. Tang yıllıklarına göre muzaffer general esir aldığı kral ve kraliçeyle başkente zaferle döndü. İmparator kralı bağışlayıp saray muhafızlarına yazdırdı, ama ülkesi Guiren adıyla bir askerî bölgeye dönüştürüldü ve bin kişilik bir garnizon kondu. Yeni Tang Tarihi bölümü şöyle bitirir: Suriye, Araplar ve çeşitli yabancı halkların yetmiş iki krallığı korkuya kapılıp boyun eğdi. Stein bunu Tang ordularının Orta Asya'daki son başarısı sayar.
Ama onu elde tutmak başka işti. Küçük Balur küçük ve kalabalıktı; garnizon tuzunu ve pirincini Keşmir'den satın almak zorundaydı. Toharistan hükümdarının saraya yazdığı bir mektup, gelen üç bin fazladan askerin ülkeyi tükettiğinden ve Çitral kralının Tibetlilerle birleşip oraya saldırmaya karar verdiğinden yakınır. 750'de Gao Xianzhi Çitral hükümdarını yenip yerine kardeşini koydu. Ama ertesi yıl Fergana'nın kuzeyinde Araplara ağır bir yenilgi aldı; ondan sonra Tarım çevresindeki imparatorluk gücü çok hızlı geriledi.
Kaynaklar: Stein, Serindia (1921)
Neden oldu, ne getirdi
- ≈ 692 – 693 · Ne yol açtıWang Xiaojie Dört Garnizon'u geri alıyor
- 747Gao Xianzhi Pamirleri aşıyor
- 751 · SonucuTalas Savaşı
Kaynaklar (3)
Yıllar iki kaynakla doğrulandı.




