Tartışmalı sorular
Tarihçilerin farklı cevap verdiği sorular. Her görüş kendi kaynağıyla; yeşil olan en yaygın kabul gören ya da Tarixim'in esas aldığı görüş.
Büyük sorular
8 soruBatı Bölgeleri Koruyucu Generalliği · MÖ 60
Mehmet Emin Buğra (1940)· Araştırmacı· Tarixim'in esas aldığı görüş
MÖ 59–10 yılları Çin'in Doğu Türkistan'ı ilk istilasıdır.
ya da
Çin Halk Cumhuriyeti'nin resmî kaynakları· Resmî açıklama
Bölge MÖ 60'tan beri Çin'in parçasıdır.
+1 görüş daha, kaynaklarıyla →Yakup Bey ölüyor, Çing geri dönüyor · 1877
Mehmet Emin Buğra (1940)· Tarixim'in esas aldığı görüş
Hotenli Niyaz Bey onu zehirletti, bir saat içinde öldü.
ya da
Çing kaynakları
Kendini öldürdü.
+2 görüş daha, kaynaklarıyla →Ömer Kul (2009)· Tarixim'in esas aldığı görüş
Nılkı'da başlayan millî bir ayaklanma; liderliği kısa sürede Sovyet destekli Ahmetcan Kasimi'nin komitesine geçti ve cumhuriyet kısa zamanda Sovyet kuklası hâline geldi.
ya da
Çin Milliyetçi hükümeti ve subayları
Sovyetler Birliği'nin düzenlediği bir ayaklanma.
+3 görüş daha, kaynaklarıyla →Gulca önderleri Pekin yolunda kayboluyor · 1949
Çin makamları (Aralık 1949)· En yaygın kabul gören görüş
Uçak 27 Ağustos'ta Baykal Gölü yakınında bir dağa çarptı, içindekilerin hepsi öldü.
ya da
Dillon (Ömer Kul'un aktardığı)
Kaza 1950 başında oldu, uçakta sekiz kişi vardı.
+3 görüş daha, kaynaklarıyla →Çin hükümeti (2002 Beyaz Kitabı, Millward'ın aktardığı)· Resmî açıklama
Terör örgütlerinin düzenlediği 'ciddi bir isyan'; 5–8 Şubat arasında yedi masum insan öldürüldü, 200 kişi yaralandı.
ya da
Uluslararası Af Örgütü ve Uygur grupları (Millward'ın aktardığı)· Kuruluş raporu
Meşrep toplantılarının yasaklanmasına ve tutuklamalara karşı bir protesto; polis yürüyüşçülere ateş açtı, yüzlerce kişi gözaltına alındı.
Kaynaklarıyla oku →Urumçi, 5 Temmuz 2009 · 2009
Çin hükümeti (2009 Beyaz Kitabı)· Resmî açıklama
Çin içindeki ve dışındaki terörist, bölücü ve aşırıcı güçler tarafından planlandı.
ya da
İnsan Hakları İzleme Örgütü (2009)· Kuruluş raporu
Guangdong'da Uygur işçilerin öldürülmesine karşı protesto barışçıl başlamış görünüyor; yetkililer dış güçleri suçladı ama kanıt göstermedi; birçok analist kök nedenleri uzun süreli ayrımcı politikalarda görüyor.
Kaynaklarıyla oku →2017–2019: gözaltı sistemi · 2017
Çin hükümeti (2019 Beyaz Kitabı)· Resmî açıklama
Küçük suçlara karışmış kişilere terör ve aşırıcılığı önlemek için ücretsiz yatılı eğitim veren 'mesleki eğitim ve öğretim merkezleri'; kursiyerler gereken düzeye ulaşınca mezun olur.
ya da
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (2022)· Kuruluş raporu
En azından 2017–2019 arasında Uygurların ve diğer ağırlıklı Müslüman toplulukların önemli bir kısmını etkileyen geniş çaplı keyfî gözaltı; bu 'uluslararası suç, özellikle insanlığa karşı suç teşkil edebilir'.
+2 görüş daha, kaynaklarıyla →İranlı tarihçi Cüveyni
Uygurdu.
ya da
Çince kaynaklar
Kerayitti.
+1 görüş daha, kaynaklarıyla →