Olaylar
Vaha krallıkları ve Hunlar
MÖ 200 – 552 · 8 olayDünyada375 Kavimler Göçü: Hunlar Avrupa'ya giriyor, göçler başlıyor · 476 Batı Roma yıkılıyor: İlk Çağ biter
Dönemin olayı · MÖ 77Loulan kralı öldürülüyor, krallığın adı Şanşan oluyorBir ziyafette işlenen cinayet bir krallığın adını değiştiriyor.Dönemin kişileri
- ≈ MÖ 138Zhang Qian'ın batı yolculuğuolay
- MÖ 60Batı Bölgeleri Koruyucu Generalliğikuruluş · Kuça
- 73Ban Chao Batı Bölgelerindesavaş · Kroran Harabeleri
- 384Lü Guang Kuça'yı alıyorsavaş · Kuça

- ≈ 400Hacı Faxian Hoten'deolay · Hoten
- ≈ 401Kumarajiva Çangan'a varıyorolay · Xi'an

1 olay daha
Bozkır kağanlıkları
552 – 840 · 24 olayDünyada622 Hicret: İslam'ın yayılışı başlıyor
Dönemin olayı · ≈ 762Uygur kağanı Maniheist oluyorBir bozkır imparatorluğu İran'dan gelen bir dini sarayının dini yapıyor.Dönemin kişileri
- 552Türkler Juan-juanları yenip kağanlık kuruyorkuruluş

- ≈ 567Bizans'ta bir Türk elçiliğianlaşma · İstanbul
- ≈ 600Batı Türkleri vahaları yönetiyorolay · Koço
- ≈ 620Gaochang'da Soğdlu tüccarlarolay · Koço
- ≈ 628Xuanzang ve Gaochang kralıolay · Koço

- 630Doğu Türkleri Tang'a yeniliyordüşüş
17 olay daha
- 640Tang Gaochang'ı fethediyordüşüş · Koço
- 644Xuanzang Hoten'deolay · Hoten

- 648Hoten Tang'ın Dört Garnizonu'ndan biri oluyorolay · Hoten · tartışmalı
- ≈ 648Tang hanedanı Kuça'yı alıyordüşüş · Kuça
- 670Tibetliler Hoten'i alıyorsavaş · Hoten
- ≈ 682Kutluk (İlteriş Kağan) kağanlığı yeniden kuruyorayaklanma
- ≈ 692Wang Xiaojie Dört Garnizon'u geri alıyorsavaş · Kuça
- ≈ 716Tonyukuk surlara ve tapınaklara hayır diyorolay

- 744Uygur Kağanlığı kuruluyorkuruluş
- 747Gao Xianzhi Pamirleri aşıyorsavaş · Kuça
- 751Talas Savaşısavaş · Talas Irmağı
- 755An Lushan isyanıayaklanma
- 757Uygur süvarileri Çangan ve Luoyang'ın geri alınmasına yardım ediyorsavaş · Xi'an
- ≈ 757Selenga kıyısında Bay Balık kuruluyorkuruluş · Selenga Irmağı
- 779Bögü Kağan veziri tarafından öldürülüyorolay

- 790Tibetliler Beşbalık'ı alıyorsavaş · Beşbalık
- 798Uygurlar Kuça'da savaşıyorsavaş · Kuça

Karahanlılar ve Koço
840 – 1218 · 19 olayDünyada1096 Haçlı Seferleri: Avrupa ile Doğu karşı karşıya
Dönemin olayı · 840Kırgızlar Uygurları Moğolistan'dan sürüyorUygurları Moğol bozkırından bugün yaşadıkları vahalara getiren kaçış.- ≈ 840Uygurlar Ganzhou'ya yerleşiyorgöç · Zhangye
- 866Pugu Jun Beşbalık ve Koço'yu Tibetlilerden alıyorsavaş · Beşbalık
- ≈ 932Satuk Buğra Han Müslüman oluyordin değiştirme · Atuş

- 938Hoten ile Çin arasında elçilerolay · Hoten

- 960Türklerin toplu olarak Müslüman olmasıdin değiştirme
- ≈ 981Koço sarayında bir Song elçisiolay · Koço
12 olay daha
- 1006Karahanlılar Hoten'i alıyordüşüş · Hoten
- 1028Tangutlar Ganzhou'yu alıyordüşüş · Zhangye
- ≈ 1069Kutadgu Bilig tamamlanıyoryazı · Kaşgar

- 1074Divanu Lügati't-Türk yazılıyoryazı · Bağdat

- 1124Yelü Daşi batıya yola çıkıyorgöç
- ≈ 1130Uygur idikutu gürhana bağlanıyoranlaşma · Beşbalık
- 1141Katvan Savaşısavaş · Kaşgar
- 1145Rahip Yuhanna efsanesiolay
- ≈ 1204Moğollar Uygur yazısını benimsiyoryazı
- ≈ 1209İdikut Cengiz Han'a bağlanıyorolay · Turfan
- 1211Doğu Karahanlılar Kaşgar'da sona eriyordüşüş · Kaşgar
- 1211Küçlük gürhanın tahtını ele geçiriyordüşüş
Moğollar ve Çağatay
1218 – 1514 · 8 olayDünyada1453 İstanbul'un fethi: Orta Çağ biter, Yeni Çağ başlar · 1492 Amerika'ya varış: okyanus yolları kara yolunu geçmeye başlıyor
Dönemin olayı · ≈ 1390Hızır Hoca'nın Turfan'a gazasıBudist Uygur Koço krallığının sonu.Dönemin kişileri
- ≈ 1218Maniheizm Koço'da yerini yitiriyorolay · Koço
- 1218Küçlük ve Hoten Müslümanlarıdüşüş · Hoten
- 1275Duva Koço'yu kuşatıyorsavaş · Koço
- ≈ 1333Çağatay Hanlığı ikiye bölünüyorayaklanma · Gulca
- 1347İslam Kuça'ya geliyordin değiştirme · Mevlane Erşidin Türbesi · tartışmalı
- ≈ 1351Tuğluk Timur Müslüman oluyordin değiştirme · Mevlane Erşidin Türbesi

Yarkent Hanlığı
1514 – 1759 · 7 olayDünyada1517 Reform: Avrupa'da kilise bölünüyor
Dönemin olayı · 1533Said Han Tibet seferinden dönerken ölüyorDağların öldürdüğü bir han.- 1514Sultan Said Han Kaşgar'ı alıyorkuruluş · Kaşgar

- ≈ 1679Cungarlar Tarım vahalarını alıyor, Afak Hoca iktidara geçiyordüşüş · Yarkent

- 1696Jao Modo Savaşısavaş · Tula Nehri
- ≈ 1713Cungarlar Altışehir'i sıkıştırıyorolay · Kaşgar
- 1755Qing Cungarya'yı alıyordüşüş · Gulca
- ≈ 1755Cungarların yok edilişidüşüş · Gulca
Qing yönetimi
1759 – 1912 · 14 olayDünyada1760 Sanayi Devrimi: makineler ve buhar gücü · 1789 Fransız Devrimi: Yakın Çağ başlar
Dönemin olayı · 1904Le Coq Turfan'a varıyorBezeklik resimlerini söküp götürecek heyet geliyor.Dönemin kişileri
- 1759Çing hanedanı Kaşgarya'yı fethediyordüşüş · Kaşgar
- 1765Uç Turfan ayaklanmasıayaklanma · Aksu
- ≈ 1771Torgutlar Volga'dan dönüyorgöç · Bayangolin Moğol Özerk İli
- 1826Cihangir Hoca Kaşgar'ı alıyorayaklanma · Kaşgar

- 18641864 ayaklanmalarıayaklanma · Kuça
- 1865Yakup Bey Kaşgar'a geliyorkuruluş · Kaşgar

7 olay daha
- 1877Yakup Bey ölüyor, Çing geri dönüyordüşüş · Turfan

- 1883Atuş'ta ilk usul-i cedit okulukuruluş · Atuş · tartışmalı
- 1884Sincan bir eyalet oluyorkuruluş · Urumçi
- ≈ 1902Birinci Alman Turfan keşif gezisikeşif gezisi · Koço

- ≈ 1904Bezeklik duvar resimleri Berlin'e götürülüyorolay · Bezeklik Mağaraları

- ≈ 1905Üçüncü Alman keşif gezisikeşif gezisi · Kaşgar

- ≈ 1907Kumul köylüleri beylerine karşıayaklanma · Kumul
Cumhuriyetler
1912 – 1949 · 24 olayDünyada1914 I. Dünya Savaşı: imparatorluklar çökmeye başlıyor · 1939 II. Dünya Savaşı: 1945'te biter, yeni bir dünya düzeni
Dönemin olayı · 1933Kaşgar'da Doğu Türkistan Cumhuriyeti ilan ediliyorKendine 'Doğu Türkistan' diyen ilk devlet: yalnızca üç ay kadar yaşadı, ama Millward kuruluşunu Uygur milliyetçiliğinin gelişiminde tarihî ağırlığı büyük bir olay sayar.Dönemin kişileri
- 1912Yang Zengxin iktidarı alıyorolay · Urumçi
- 1913Astana'nın 'asi okulu'kuruluş · Astana Mezarlığı
- 1914Stein Koço'da kazı yapıyorkeşif gezisi · Koço

- ≈ 1914Atuş öğretmen okulukuruluş · Atuş
- 1921'Uygur' adı geri dönüyorolay

- 19287-7 Olayı: Yang Zengxin vuruluyorolay · Urumçi
17 olay daha
- 1931Kumul ayaklanması başlıyorayaklanma · Kumul

- ≈ 1931Kumul beyliği kaldırılıyordüşüş · Kumul
- 1933Hoten'de emirler hükümetikuruluş · Hoten

- 19334-12 darbesi: Sheng Shicai iktidara geliyorolay · Urumçi
- 1934Kaşgar cumhuriyeti yıkılıyordüşüş · Aksu

- 1934Sovyet birlikleri Doğu Türkistan'a giriyorsavaş · Gulca
- 19371937 güney ayaklanması ve tasfiyelerayaklanma · Kaşgar

- 1940Altay Kazakları ayaklanıyorayaklanma · Koktokay
- 1943Bezeklik duvar resimleri Berlin'de yok oluyorolay · Berlin

- 1943Osman Bulgun'da han ilan ediliyorolay
- 1944Gulca ayaklanmasıayaklanma · Gulca
- 1944Gulca'da Doğu Türkistan Cumhuriyeti ilan ediliyorkuruluş · Gulca · tartışmalı

- 1944Sheng Shicai Doğu Türkistan'dan alınıyorolay · Urumçi
- 1945Altay eyalet birliklerinden temizleniyorsavaş · Altay
- 1946Barış anlaşması ve ortak hükümetanlaşma · Urumçi

- 1946Osman Gulca'dan ayrılıyorolay · Gulca
- 1947Baytik Boğda olayısavaş · Baytag Bogd Uul
1949'dan bugüne
1949 – günümüz · 10 olayDünyada1991 SSCB dağılıyor: Orta Asya cumhuriyetleri bağımsız oluyor
Dönemin olayı · 1949Gulca önderleri Pekin yolunda kayboluyorİkinci cumhuriyetin özerklik umutlarını bitiren Gulca önderlerinin kayboluşu.





