73 · Kroran Harabeleri
Ban Chao Batı Bölgelerinde
Ban Chao Tarım vahalarını cüret ve hileyle Han'a geri kazandırdı, ama bu hâkimiyet ondan uzun yaşamadı: o doğuya döndükten beş yıl sonra vahalar yeniden elden çıktı.
MS 73'te Şanşan'a ulaştı; Kaşgar'da kendisine tuzak kuran Kral Zhong'u bir ziyafete çağırdı ve şarap dağıtılınca onu bağlatıp başını kestirdi. 91'de merkezi Kuça olan Koruyucu General oldu.
Vahaları nasıl kazandı?
Güçten çok cüret ve kurnazlıkla. Yeniden kurulan (Sonraki) Han başta Batı Bölgeleri'yle pek ilgilenmedi; vaha devletleri üstünlük için birbirleriyle savaştı, Kuzey Hunları da boşluktan yararlanıp Tanrı Dağları'nın güneyinde yeniden hâkimiyet kurdu. MS 70'ler-90'lardaki yeni Han saldırıları ve Moğolistan'da yükselen yeni göçebe güçler Kuzey Hunlarını Cungarya'ya sürdü; Ban Chao ise askerî kolonileri yeniden kurdu ve vaha devletlerini Han'a bağlılık yeminlerini yenileyip doğuya sembolik haraç göndermeye zorladı.
Biyografisi binlerce kellenin kesildiğini yazsa da, o Tarım'ı üstün güçten çok cüret ve hileyle geri almasıyla ünlüdür. En bilinen hikâye: Kaşgar (Shule) kralı Zhong bağlılığını yenileyeceğine söz verirken gizlice Kuça'yla anlaşıp Ban Chao'yu ansızın öldürmeyi planlıyordu. Ban Chao kanmış gibi yapıp Zhong'u ve adamlarını ziyafete çağırdı. Şarap dağıtılınca bir emir haykırdı; Zhong bağlanıp başı kesildi, Han askerleri adamlarından 700'ünü öldürdü ve Tarım'ın güney yolu yatıştırıldı. 90'da bir Kuşan ordusunu yendi.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Victor H. Mair and Prods Oktor Skjærvø, “Chinese Turkestan ii. In Pre-Islamic Times”, Encyclopaedia Iranica (1991)
O gittikten sonra ne oldu?
Han yeniden geri çekildi. Ban Chao 102'de doğuya döndükten sonra Han yine küçüldü ve 107'den 125'e kadar Tarım'ı Kuzey Hunlarına bıraktı. Ban Chao'nun oğlu Ban Yong yeni seferlere girişti ve Han 127'den 150 dolaylarına kadar bir ölçüde denetim kurdu. Ardından sahneye Kuşanlar çıktı: 1. yüzyılın sonundan 3. yüzyılın sonuna kadar güney Tarım'da bir zamanlar Han'ın sahip olduğu türden bir siyasî nüfuza sahip görünürler. Kuşan imparatorluğunun Hint yazısı Haroşti ile yazılmış belgeler Loulan, Hoten ve Niya'da bulunmuştur; Haroşti-Çince iki dilli sikkeler de vardır.
Millward hesabı şöyle yapar: MÖ 162 ile MS 150 arasında Hunlar Turfan ve Tarım vahalarını yaklaşık yetmiş yıl, Han ise yaklaşık 125 yıl kesin olarak elinde tuttu; geri kalanı yarım denetim ve çekişmeydi. Han Cungarya'da hiç tutunamadı. Ona göre bütün Sincan'ın Han boyunca Çin toprağı olduğu izlenimi, sonraki tarihçilerin bu karışık kaydın bazı yönlerini öne çıkarmasından doğar: 'tarihçiler ordulardan daha güçlü çıktı'.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Neden oldu, ne getirdi
- MÖ 60 · Ne yol açtıBatı Bölgeleri Koruyucu Generalliği
- 73Ban Chao Batı Bölgelerinde
Kaynaklar (3)
Yıllar iki kaynakla doğrulandı.




