tema · ≈ MÖ 138 – 1713
Ticaret ve İpek Yolu
Soğd kervanlarından Atuş tüccarlarına: bu topraklardan geçen mallar, elçiler ve onları taşıyan insanlar.
8 olay · 3 kişi · 2 nesne

'İpek Yolu' aslında neydi?
Tek bir yol değil, bir ağ. Millward 'İpek Yolu' terimini neredeyse yanlış bir ad sayar: ipek değiş tokuş edilen pek çok maldan yalnızca biriydi, Batı'dan Çin'e gelen mallar Çin'den çıkanlar kadar önemliydi ve tek değil birçok yol vardı. Ona göre 'Soğd ağı', daha az romantik ama daha doğru bir ad olurdu: İranca konuşan bu tüccarlar Yedisu, Baktriya, Yukarı İndus, Sincan ve Batı ve Kuzey Çin'e dağılmış topluluklarından doğu-batı ticaretine hâkim oldu ve sonunda Bizans'la bile ticaret bağı kurdu. Soğdca İpek Yolu'nun ortak dili oldu.
Tek bir vergi belgesi bunu rakamlarla gösterir: 620'lerden bir Gaochang (bugün Karahoca, Turfan yakınında) vergi kaydında sayılan otuz beş ticari işlemin yirmi dokuzunda bir Soğd vardır. Soğdlar elçi de oldu, kervanları hacıları ve keşişleri de taşıdı. Millward'a göre daha önce Han'ın Batı Bölgeleri'ni denetlemesi, sonra Kuşanların Çin, Hindistan ve Roma arasındaki yolların üstündeki Baktriya'da bulunması bu ticareti beslemişti.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Ticaret bu topraklara ne getirdi?
Maldan çok daha fazlasını. Soğd kervanlarıyla dinler, yazılar ve fikirler geldi; Uygurların yazısı da Maniheizmi de Soğdlar aracılığıyla geldi. Millward'a göre 751'deki Talas savaşında esir alınan Çinliler Semerkant'ta büyük ölçekli kâğıt üretimini başlattı; kâğıt Soğd tüccarları sayesinde bütün İslâm dünyasına yayılıp papirüsün ve parşömenin yerini aldı. Koço Uygur devleti Tang, Song, Liao ve Jin ile hayvancılık, tarım ve maden ürünleri ticareti yaptı.
Ticaret siyaseti de değiştirdi. Maniak'ın Pers'e ipek satma girişimi ve o ipeğin yakılması Türkleri Pers'e düşman, Bizans'a müttefik yaptı. 19. yüzyılda Hokand tüccarları Kaşgar için o kadar önemliydi ki Qing, Cihangir ayaklanmasından sonra Hokand'ı ticaret boykotuyla cezalandırdı; Millward bunu sefil bir dış politika başarısızlığı olarak niteler. 20. yüzyılın başında Kazan'ı, İstanbul'u ve Avrupa'yı görmüş Atuşlu tüccarlar memleketlerine dönüp usul-i cedit okullarını açtı.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-kiue (Turcs) occidentaux (St Petersburg, 1903)
Olaylar
- ≈ MÖ 138Zhang Qian'ın batı yolculuğuolay
- 73Ban Chao Batı Bölgelerindesavaş · Kroran Harabeleri
- 545Bir Soğdlu elçi Türklere varıyorolay
- ≈ 567Bizans'ta bir Türk elçiliğianlaşma · İstanbul
- ≈ 620Gaochang'da Soğdlu tüccarlarolay · Koço
- 755An Lushan isyanıayaklanma
- ≈ 981Koço sarayında bir Song elçisiolay · Koço
- ≈ 1713Cungarlar Altışehir'i sıkıştırıyorolay · Kaşgar






