تارىخىم
TR
Tema
Yazı boyu
Devletler

Rus işgali

رۇسىيە ئىشغالىيىتى

İli vadisinde on yıllık Rus yönetimi (1871–1881); St. Petersburg Antlaşması'yla sona erdi ve pek çok Taranççı ile Tunganı sınırın Rus tarafına göçürdü.

Rus askerleri can ve mal korumak adına geldi, kanalları onardı, okullar ve bir kilise yaptı; Qing ilk antlaşmayı, Livadya'yı (1879) reddetmişti.

Rus işgali bayrağı

Ruslar İli'de ne yaptı?

Kalmaya niyetliymiş gibi davrandılar. Rusya önce düzen geri gelince işgal ettiği her yeri iade edeceğine söz vermişti, ama Gulca'da memurları ana sulama kanallarını onardı, bir hastane yaptı, iki dilli okullar ve başka kültür kurumları açtı ve bir Rus Ortodoks kilisesi kurdu. Qing 1878'e kadar Sincan'ın geri kalanını geri aldığında eksik kalan tek parça İli'ydi.

Onu geri almak için ilk deneme bir felaketti. Livadya Antlaşması'nda (1879) Qing elçisi Chonghou vadinin yalnızca bir kısmının iadesini, Rusya'nın yedi yeni konsolosluk açmasını, Sincan ve Moğolistan'da gümrüksüz ticaret yapmasını, içerilerde Pekin'e ve Yangzi'ye kadar gidebilmesini ve 5 milyon ruble ödenmesini kabul etti. Dönüşünde ölüme mahkûm edildi, ancak yabancı diplomatların araya girmesiyle kurtuldu; saray antlaşmayı onaylamadı ve iki taraf savaşa hazırlanmaya başladı. Millward şartların o kadar saçma olduğunu ki Chonghou'nun Pekin'de başkalarından onay almış olması gerektiğini ve günah keçisi yapıldığını belirtir.

Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

Nasıl bitti ve kimler göçtü?

İkinci bir antlaşma ve büyük bir göçle. Qing, Londra ve Paris elçisi Zeng Jize'yi yeniden müzakereye gönderdi ve Petersburg Antlaşması'nda (Şubat 1881) Rusya, Horgos ırmağının doğusundaki İli vadisini 9 milyon ruble karşılığında geri vermeyi kabul etti; hemen yalnızca iki yeni konsolosluk açılacak, Sincan ve Moğolistan'da gümrüksüz ticaret olacak ama asıl Çin'de olmayacaktı. Millward'a göre Rusya'yı elindeki topraktan çekilmeye ikna etmek Çarlık Orta Asyası'nda duyulmamış bir şeydi. Bugünkü Çinli tarihçiler onu hâlâ Çin'e toprak kaybettiren eşitsiz bir antlaşma sayar.

Rusya vadinin en batı kısmını, Qing'in intikamından korkan ve Çar'dan kendilerini tebaa olarak almasını isteyen yaklaşık 50 bin Tarançı ve Tunganı yerleştirmek için elinde tuttu; yaklaşık 20 bin Kazak da göçtü. Rus ve Sovyet tarihçileri onlara mülteci dedi; Çinli tarihçiler birçoğunun zorla sürüldüğünü yazar. Millward'a göre 1890'larda sınırın Rus tarafında da Çin tarafında da aşağı yukarı eşit sayıda İli Uygurı vardı.

Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

Kaynaklar (1)

Yıllar yaklaşıktır; ikinci bir kaynakla kontrol edilecek.

Rus işgali bayrağı: Кёне, Бернгард Васильевич · Public domain · Wikimedia Commons

Buradan nereye?

Hata bildir

Sizi veya ailenizi tanıtacak bilgi yazmayın.

XeritemSonraQing Hanedanı