rejim · ≈ 1864 – 1870
Dungan ayaklanması (Tuo Ming yönetimi)
تۇڭگان قوزغىلىڭى (تومىڭ ھاكىمىيىتى)
Urumçi'de Qing yönetimini kıran 1864 Dungan (Hui) ayaklanması; Tuo Ming şehri, Yakup Bey 1870'te alana kadar yönetti.
1864'te Urumçi'de ne oldu?
Bir söylenti bir devrim başlattı. 1862'den beri Çince konuşan Müslümanlar olan Tunganlar Gansu ve Şensi'de Qing'le savaşıyordu; bu eyaletlerden on binlerce Tungan Sincan'da çiftçi, esnaf ve asker olarak yaşıyordu. Haziran 1864'te imparatorun, ayaklanmadan önce Sincan şehirlerindeki Tunganların katledilmesini emrettiği haberi yayıldı. İlk onlar ayaklandı: önce Kuça'da, sonra Urumçi'de, sonra bütün kuzey ve doğuda; Türk Müslümanlar da hemen her yerde onları izledi.
Tunganların çoğunluk olduğu Urumçi ve çevresindeki şehirlerde önderliği onlar korudu ve Müslümanların Davud Halife dediği Tuo Ming şehri yönetti. Millward 1864'ü tek bir millî hareket olarak okumamak gerektiğini söyler: Tungan komutanlar, Uygur ve Tungan soylular, Sufi şeyhleri ve eski beyler gibi, her biri bir şehri tutan rakip aktörlerin bir karmaşasıydı; "Sovyetler sonrası Afganistan'ı daha çok andırır". Nedenlerin dinden çok ekonomik olduğunu savunur: 1853'ten sonra Çin'den gümüş gelmez oldu, vergiler ezici oldu ve makamlar satıldı.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Tuo Ming'in yönetimi nasıl sona erdi?
Yakup Bey'le ve taraf değiştiren ittifaklarla. 1870'e gelindiğinde Kaşgarya'nın hâkimi Yakup Bey, Turfan ve Urumçi'deki Tungan yönetimiyle savaştaydı. Buğra'ya göre Tunganlar Korla ve Kuça'ya akın edip ona bahane vermişti; Uşaktal'da ordusu güçlü bir Tungan kuvvetini seher vakti çevirdi, sağ kalanlar çölü geçerken susuzluktan öldü ve Turfan savaşsız boşaltıldı.
Yakup Bey'in 1870'teki ilk Urumçi saldırısında beklenmedik bir müttefiki vardı: Tungan ayaklanmasından sonra 1.500 adamıyla dağlara çekilmiş Han Çinlisi bir milis önderi, Xu Xuegong. Tuo Ming bir kuşatmadan sonra teslim oldu, ama sonra yeniden silaha sarıldı ve bu kez Xu ile Han gerillaları Tunganların safında savaştı. Yakup Bey 1871 yaz başında Urumçi'yi ikinci kez aldı ve ardından Kaşgar'dan Turfan'a bütün güneyi yönetti. Millward bu olayı o yıllarda ittifakları yöneten fırsatçılığın iyi bir örneği sayar.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Olaylar
Bu dönemin insanları
Kaynaklar (2)
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · yalnız atıf
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · yalnız atıf
Yıllar yaklaşıktır; ikinci bir kaynakla kontrol edilecek.




