kağanlık · ≈ 744 – 840
Uygur Kağanlığı
ئۇيغۇر خانلىقى (ئورخۇن)
Bozkırda şehirler kuran, Maniheizmi sarayının dini yapan ve atlılarını An Lushan asilerinden Tang başkentlerini geri almaya gönderen Uygur kağanlığı.
840'ta Kırgızlar onu yıkınca Uygurlar Turfan'a ve Gansu'ya göçüp yeni krallıklar kurdu. Başkenti Moğolistan'daki Ordu-Balık'tı (744–840).

Göçebeler nasıl şehir kurucusu oldu?
İpek, Soğdlar ve yeni bir din sayesinde. 744'ten sonra Uygur kağanları, Tonyukuk'un Türklere asla yapmamalarını öğütlediği şeyi yaptı. Selenga kıyısında Bay Balık'ı ve Orhun kıyısında surlu başkent Ordu Balık'ı (bugün Karabalgasun, Moğolistan) kurdular; bir Arap gezgini sonradan kağanın altın çadırını kalesinin damına kurulmuş olarak anlattı. Para Tang'dan geliyordu: Uygur atlıları 757'de hanedanı An Lushan'dan kurtardı, sonraki onlarca yıl da Uygurlar at başına kırk top kadar ipekten at sattı. Bu ticareti Soğdlar yürütüyordu ve Uygurlara çok daha fazlasını verdiler: kendi dillerini yazdıkları yazıyı, hem çobanları hem vaha şehirlerini yönetecek bir idareyi ve Bögü Kağan'ın 762–763 dolaylarında saray dini yaptığı Maniheizmi.
Millward bu seçimi bilinçli sayar: Tang'ın Doğu Türklerini nasıl yuttuğunu hatırlayan Uygurlar devlet modelini Çin'den değil Soğdlardan aldı. 809'da kağan, Tang'dan halkın adını yeni karakterlerle, 'şahin gibi çevik' anlamındaki 回鶻 ile yazmasını bile istedi.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 195: Huihe (the Uyghurs), Çince asıl metin, Wikisource · Toshio Hayashi, “Karabalgasun i. The Site”, Encyclopaedia Iranica (2010)
Nasıl sona erdi?
840'ta Yukarı Yenisey'den gelen Kırgızlar başkenti yıktı ve boyları dağıttı. Bir kısmı güneye Çin'e, bir kısmı Ganzhou (bugün Zhangye) krallığını kurdukları Gansu koridoruna, ötekiler de Koço (bugün Karahoca, Turfan yakınında) Iduk Kut krallığının doğduğu Beşbalık ve Turfan vahasına kaçtı. Bu göçmenler bugünkü Uygurların ataları arasındadır, ama Millward onların yalnızca bir parça olduğunu hatırlatır. Kağanlık 742–744'te, Uygurlar, Basmıllar ve Karluklar son Türk kağanını devirip Uygur beyi Kutluk Bilge Kül kendini kağan ilan edince başlamıştı.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 195: Huihe (the Uyghurs), Çince asıl metin, Wikisource
Olaylar
- 744Uygur Kağanlığı kuruluyorkuruluş
- 757Uygur süvarileri Çangan ve Luoyang'ın geri alınmasına yardım ediyorsavaş · Xi'an
- ≈ 757Selenga kıyısında Bay Balık kuruluyorkuruluş · Selenga Irmağı
- ≈ 762Uygur kağanı Maniheist oluyordin değiştirme · Ordu-Balık

- 779Bögü Kağan veziri tarafından öldürülüyorolay

- 790Tibetliler Beşbalık'ı alıyorsavaş · Beşbalık
- 798Uygurlar Kuça'da savaşıyorsavaş · Kuça

- 840Kırgızlar Uygurları Moğolistan'dan sürüyordüşüş · Turfan
- ≈ 840Uygurlar Ganzhou'ya yerleşiyorgöç · Zhangye
- ?Ağaçtan doğan Uygur hanlarının efsanesikuruluş
Kaynaklar (3)
Yıllar yaklaşıktır; ikinci bir kaynakla kontrol edilecek.
Uygur Kağanlığı bayrağı: Kirsehirlitv · CC0 · Wikimedia Commons




