تارىخىم
TR
Tema
Yazı boyu
Hikâye yoluUygurlardan önce Turfan

Gaochang Krallığı (Qu ailesi)

Çince yazan bir vaha krallığı.

Çince yazan, Buda'ya tapan, Türklere haraç ödeyen ve Soğd tüccarlarla dolu Turfan krallığı; kralı hacı Xuanzang'ı ömür boyu yanında tutmaya çalıştı. 5.–7. yüzyıllarda Çinli göçmen Qu ailesince yönetildi, 640'ta Tang tarafından alındı. Sonraki Uygur Koço (bugün Karahoca, Turfan yakınında) krallığıyla aynı şehir, ama başka bir devlet.

Gaochang kralı neden bir rahibi alıkoymak istedi?

Çünkü çağının en ünlü öğretmenini kendi krallığı için istiyordu. 629 dolaylarında hacı Xuanzang Hindistan yolunda Kumul'a vardı. Gaochang kralı Qu Wentai onu getirsinler diye atlar ve vezirler gönderdi, gece yarısı onu meşalelerle karşıladı ve sevinçten kendisinin de ailesinin de uyumadığını söyledi. Sonra bırakmadı. Onu ömür boyu yanında tutacağını ve bütün halkını onun öğrencisi yapacağını vaat etti; Xuanzang reddedince öfkeden kızaran kral onu zorla alıkoyup Çin'e geri göndermekle tehdit etti. Xuanzang, kralın bedenine hükmedebileceğini ama iradesine dokunamayacağını söyledi ve üç gün ne yedi ne içti.

Dördüncü gün kral yere kapanıp boyun eğdi. Buda'nın önünde kardeşlik andı içtiler; Xuanzang dönüşte üç yıl kalmaya söz verdi. Kral da onu az yolcunun donatıldığı gibi donattı: otuz at, yirmi dört hizmetkâr, yüz ons altın, otuz bin gümüş sikke, beş yüz top ipek ve yol üstündeki yirmi dört krallığa mektuplar.

Kaynaklar: Hui Li, The Life of Hiuen-Tsiang, tr. Samuel Beal (London, 1888; new ed. 1911)

Nasıl bir krallıktı?

Küçük ölçekte bir kavşak. Saray resmî yazışmalarında Çinceyi kullanıyordu, ama krallık kendi kendini yönetiyordu. Pazarları Soğdlularındı: 620'lerden kalma bir Gaochang vergi defterindeki otuz beş ticari işlemin yirmi dokuzunda bir Soğdlu vardı; Soğdlu çiftçiler ve zanaatkârlar da orada yaşıyordu. Güvenliği Batı Göktürklerine bağlıydı. Kralın kız kardeşi, Xuanzang'ın Kunduz'da gördüğü Yabgu Han'ın büyük oğluyla evliydi; kral Xuanzang'ı iki araba ipek ve meyveyle ve keşişe "bana hep iyi davrandığı gibi" iyi davranmasını isteyen bir mektupla doğrudan Han'a gönderdi.

Bu denge sürmedi. 640'ta Tang orduları krallığı zorla ezdi. Yıllar sonra dönüş yolundaki Xuanzang, Gaochang kralını yeniden göreceğine söz verdiği için kuzey yolunu seçmesi gerektiğini bir Hint kralına hâlâ anlatıyordu; 644'te döndüğünde Gaochang yoktu. Aynı şehir sonradan Uygur Koço krallığının başkenti oldu; bu ayrı bir devlettir.

Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Hui Li, The Life of Hiuen-Tsiang, tr. Samuel Beal (London, 1888; new ed. 1911)

Kaynaklar (2)