1765-yil · Aqsu Shehiri
Uchturpan Qozghilingi
Ching sulalisini tarim wilayetlirini idare qilish usulini islah qilishqa mejbur qilghan, arqisidin atmish yilliq tinchliq kelgen qozghilang.
uchturpanning hakim bégi xelqtin pul siqti, manju ambal suchéng we oghli yerlik ayallarni tartiwaldi. 1765-yili suchéng 240 ademni yük kötürüshke zorlighanda, sheher qozghaldi we bir nechche ay qarshiliq körsetti. impérator qirghin qilishqa buyruq berdi: 2350 che er öltürüldi, sekkiz mingche ayal we bala iligha qul qilip ewetildi.
Qorshaw néme üchün qirghin bilen axirlashti?
Ish addiy zulumdin bashlandi. uchturpanning hakim bégi qumul wangining inisi abdulla idi, u we ademliri xelqtin pul siqatti; ambal suchéng we oghli bolsa ayallarni qorusigha élip kétip, aylap tutup turatti. bir manju közetküchi yazghandek, uchturpan musulmanliri ularning tériside uxlap, göshini yéyishni köptin béri arzu qilatti. saray qozghilangning sewebini uqqanda deslepte hésdashliq qilip, ishning tézla ongshilidighanliqini oylidi.
lékin qorghanliq sheher qorshawgha bir nechche ay berdashliq berdi, impérator qattiq ghezeplendi. buninggha qozghilang rehberliri bashqa waheler we ottura asiyadiki musulman padishahlar bilen alaqe qilip yardem kütüwatidu, dégen mish-mishlar qoshuldi. qorshaw waqtida ching qoshuni etraptiki qirghiz qebililirining bashliqlirini yighiwaldi, köchmenler qozghilanggha qoshulmisun dep. 1760-yillarning béshida ottura asiya döletliri chingning öz ishik aldigha kelginidin ensirep, ghazat toghrisida gep qilishqan, afghanistanning ehmed shahi qoshun toplighanidi. axiri achliq sheher xelqini rehberlirini tapshurup, derwazini échishqa mejbur qildi. hayat qalghan 2350 er öltürüldi, sekkiz mingche ayal we bala qul qilip iligha ewetildi, sheher ademsiz qaldi. forsaytning 1873-yilidiki elchilik doklatimu sheherning 1765-yili weyran qilinip, xelqining qirghin qilin'ghanliqini xatirileydu.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · T. D. Forsyth, Report of a Mission to Yarkund in 1873 (Calcutta, 1875)
Uningdin kéyin néme özgerdi?
Ching sulalisi beg tüzümini islah qildi. hashar (bigar) éghirliqi kémeytildi, chong beglerning imtiyazliri we ching herbiy emeldarliri bilen til biriktürüsh pursiti cheklendi, nazaret kücheytildi. saray shinjangdiki manju, mongghul we uyghur emeldarlirigha qattiq agahlandurush we tenbih berdi.
buning netijisi uzun waqitliq jimliq boldi. milward köp ademning oyigha qarshi, ching hakimiyiti tarimda yerlik uyghurlarning toxtimay qarshiliqigha uchrimighanliqini tekitleydu: uchturpan qozghilingi (we uningdin kéyinki islahatlar) din 1826-yili jahan'gir xojining hujumighiche atmish yil ichide chong weqe bolmidi. kéyinki xeter ichkiridin emes, ottura asiyadin, yeni qoqendke qéchip ketken xojilar we qoqend xanliqidin keldi.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Sewebi we netijisi
- 1759-yil · SewebiChing Sulalisi Qeshqeriyeni Boysundurdi
- 1765-yilUchturpan Qozghilingi
Menbeler (2)
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Peqet menbe körsitilidu
- T. D. Forsyth, Report of a Mission to Yarkund in 1873 (Calcutta, 1875) · Ammiwi mülük
Yillar ikki menbe bilen delillendi.




