Impériye · ≈ Miladiyedin ilgiriki 180-yil – Miladiyedin ilgiriki 60-yil
Hunlar (asiya Hun Impériyesi)
ھۇنلار (ئاسىيا ھۇن ئىمپېرىيەسى)
Sherqiy türkistandiki wahe padishahliqlirini tunji qétim birla küchning qol astigha yighqan dala impériyesi: u qarasheher etrapigha qoyghan «qul qomandani» arqiliq kichik döletlerdin baj alghan, ashliq we ademlirini yighqan; taki xen uni miladiyedin ilgiriki 60-yili etrapida tarimdin qoghlighuche.
bughra hunlarni bu rayon miladiyedin ilgiriki 206–180-yilliri mete (oghuzxan) dewride qoshulghan büyük türk ittipaqi dep qaraydu; xenzu tarixliri ularni shyongnu dep ataydu. ularning waheler üstidiki hökümranliqi miladiyedin ilgiriki 3-esirning axiri yaki 2-esirning béshida bashlan'ghan; éniq waqti talash-tartishliq.

Hunlar wahelerni qandaq bashqurghan?
Yénik we payda üchün. bughra 36 wahe dölitining hökümdarlirining metege boysunup, ichki musteqilliqini saqlap qalghanliqini yazidu. «xenname»ge köre gherbni bashqurghan hun bégi qarasheher we uning qoshniliri arisida turidighan «qul qomandani» teyinligen; u döletlerdin baj élip, ulardin béyighan. milward bu mehkimini baghrash (bosten) köli boyigha qoyidu we uning kroran we bashqa tarim sheherliridin baj we emgek küchi yighqanliqini éytidu. hunlar üchün waheler, bolupmu turpan oymanliqidiki jüshi ashliq, adem we olpan menbesi idi.
bughra pexirlik bir tepsilatni qoshidu: hun hökümdari tengriqut xenzu xanigha «asman we zémin, quyash we ay textke olturghuzghan türk xanlirining ulugh tengriquti» dep xet yazatti. xenzu tarixliri ularni su we ot-chöpke egishidighan köchmenler dep teswirleydu, emma arxé'ologlar manjuriyedin jungghariyegiche hunlarning öyliri, istihkamliri we étizlirini tapqan.
Menbeler: Hanshu (Book of Han), chapter 96A: the Western Regions، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Ular tarimdin qandaq ayrildi?
Xen bilen atmish yilliq talishishta. hunlarni on yillarche yipek, sharab, ashliq we melikiler bilen tinchitqandin kéyin, xen xani wudi «hunlarning ong qolini», yeni wahelerni késish üchün urush bashlighan. u ittipaqdash izdesh üchün jang chyenni ewetken; hunlar uni on yil tutup turghan. miladiyedin ilgiriki 120-yili etrapidin bashlap ikki küch tarim üchün urushqan, wahe padishahliri her ikkisige görüge ewetken: kroranmu shundaq qilghan, taki bir xen elchisi uning padishahini bir ziyapette pichaqlatquche. miladiyedin ilgiriki 60-yili, hunlar arisidiki jédeller jeryanida gherbni bashqurghan beg xen'ge ötken, xenning bash qoruqchisi qul qomandanining ornini alghan. bu yilning rayon üchün menisimu talash-tartishliq. miladiye 1-esirde hunlar qaytip kelgen, ben chaw ularni qayta qoghlighuche.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Hanshu (Book of Han), chapter 96A: the Western Regions، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Weqeler
- ≈ Miladiyedin ilgiriki 138-yilJang Chyenning Gherbke SepiriWeqe
- Miladiyedin ilgiriki 77-yilKroran Padishahi Öltürüldi, Dölet «shenshen» Dep AtaldiWeqe · Kroran Qedimki Shehiri
- Miladiyedin ilgiriki 60-yilGherbiy Yurt Qoghdighuchi Mehkimisi QuruldiQurulush · Kuchar Nahiyisi
- 73-yilBen Chaw Gherbiy YurttaUrush · Kroran Qedimki Shehiri
Talash-tartishliq · qarashlar yanmuyan
Hunlar sherqiy türkistanni qachandin bashlap bashqurghan?
Tarixim asas qilghan qarash
Miladiyedin ilgiriki 206-yil – Miladiyedin ilgiriki 180-yil
Bughra: miladiyedin ilgiriki 206–180-yillar ariliqida sherqiy türkistanning barliq xanliri hun impératorigha tewe bolghan; mete uysunlarni yenggendin kéyin qeshqer, yeken, xoten, aqsu, kuchar, qarasheher, kroran we qochu bashchiliqidiki 36 döletning hökümdarliri boysun'ghan we ichki musteqilliqini saqlap qalghan.
Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Miladiyedin ilgiriki 175-yil
Milward: hunlarning hökümranliqi miladiyedin ilgiriki 2-esirning aldinqi yérimida, hunlar yawchilarni gensu karidoridin qoghlap (miladiyedin ilgiriki 175-yili), andin shimaliy shinjangda ulargha hujum qilghanda (miladiyedin ilgiriki 162-yili) resmiyleshken.
James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Miladiyedin ilgiriki 220-yil
Ömer kul, qazaqbalasigha asasen: hun impériyesi miladiyedin ilgiriki 220-yildin miladiye 216-yilghiche sherqiy türkistanda höküm sürgen.
Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009)
Bashqa qarashlarmu öz menbeliri bilen körsitildi.
Talash-tartishliq · qarashlar yanmuyan
Hunlar tarim waheliridin qachan ayrilghan?
Eng keng qobul qilin'ghan qarash
Miladiyedin ilgiriki 60-yil
«xenname» we milward: miladiyedin ilgiriki 60-yili gherbni bashqurghan hun bégi xen'ge ötken, qul qomandanliqi emeldin qaldurulup, ornigha xenning bash qoruqchisi kelgen; bughra xitayning bu rayon'gha tunji bésip kirishini miladiyedin ilgiriki 59-yili deydu. hunlar miladiye 1-esirde qaytip kelgen, ben chaw ularni qayta qoghlighuche.
Hanshu (Book of Han), chapter 96A: the Western Regions، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Miladiye 216-yil
Ömer kul, qazaqbalasigha asasen: hunlarning sherqiy türkistan üstidiki hökümranliqi miladiye 216-yilghiche dawamlashqan.
Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009)
Bashqa qarashlarmu öz menbeliri bilen körsitildi.
Menbeler (4)
- Hanshu (Book of Han), chapter 96A: the Western Regions، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Ammiwi mülük
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Peqet menbe körsitilidu
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · Peqet menbe körsitilidu
- Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009) · Peqet menbe körsitilidu
Yillar texminiy; ikkinchi menbe bilen tekshürülidu.
Hunlar (asiya Hun Impériyesi) bayriqi: Kirsehirlitv · CC0 · Wikimedia Commons



