Weqeler
Wahe padishahliqliri we hunlar
Miladiyedin ilgiriki 200-yil – 552-yil · 8 weqeDunyada375-yil Xelqlerning köchüshi: Hunlar yawropagha kiridu, chong köchüshler bashlinidu · 476-yil Gherbiy rimning yimirilishi: Qedimki dewr axirlishidu
Dewrning weqesi · Miladiyedin ilgiriki 77-yilKroran Padishahi Öltürüldi, Dölet «shenshen» Dep AtaldiBir ziyapettiki qetl bir padishahliqning namini özgertti.Dewrning kishiliri
- ≈ Miladiyedin ilgiriki 138-yilJang Chyenning Gherbke SepiriWeqe
- Miladiyedin ilgiriki 60-yilGherbiy Yurt Qoghdighuchi Mehkimisi QuruldiQurulush · Kuchar Nahiyisi
- 73-yilBen Chaw Gherbiy YurttaUrush · Kroran Qedimki Shehiri
- 384-yilLüy Guang Kucharni AldiUrush · Kuchar Nahiyisi

- ≈ 400-yilFashyen XotendeWeqe · Xoten Shehiri
- ≈ 401-yilKumarajiwa Chang'en'ge KeldiWeqe · Shi'en Shehiri

Yene 1 weqe
Yaylaq qaghanliqliri
552-yil – 840-yil · 24 weqeDunyada622-yil Hijret: Islam dini tarqilishqa bashlaydu
Dewrning weqesi · ≈ 762-yilUyghur Xaqani Mani Dinini Qobul QildiBir dala impériyesi irandin kelgen bir dinni ordisining dini qildi.Dewrning kishiliri
- 552-yilTürkler Zhuenzhuenlerni Yéngip Xaqanliq QurdiQurulush

- ≈ 567-yilTürk Elchiliri WizantiyedeKélishim · Istanbul
- ≈ 600-yilGherbiy Türkler Bostanliqlarni BashqurdiWeqe · Qochu Qedimki Shehiri
- ≈ 620-yilGawchangdiki Soghdi SodigerliriWeqe · Qochu Qedimki Shehiri
- ≈ 628-yilShüenzang We Gawchang PadishahiWeqe · Qochu Qedimki Shehiri

- 630-yilSherqiy Türk Xaqanliqi Tanggha YéngildiYimirilish
Yene 17 weqe
- 640-yilTang Sulalisi Gawchangni AldiYimirilish · Qochu Qedimki Shehiri
- 644-yilShüenzang XotendeWeqe · Xoten Shehiri

- 648-yilXoten Tangning Töt Garnizonidin Biri BoldiWeqe · Xoten Shehiri · Talash-tartishliq
- ≈ 648-yilTang Sulalisi Kucharni AldiYimirilish · Kuchar Nahiyisi
- 670-yilTibetlikler Xotenni IgilidiUrush · Xoten Shehiri
- ≈ 682-yilQutluq (iltérish) Qaghan Xaqanliqni Qayta QurdiQozghilang
- ≈ 692-yilWang Shyawjyé Töt Qorghanni QayturuwaldiUrush · Kuchar Nahiyisi
- ≈ 716-yilTonyuquq Sheher Sélishqa Qarshi ChiqtiWeqe

- 744-yilUyghur Xaqanliqi QuruldiQurulush
- 747-yilGaw Shyenji Pamirdin ÖttiUrush · Kuchar Nahiyisi
- 751-yilTalas JéngiUrush · Talas Deryasi
- 755-yilEn Lushen IsyaniQozghilang
- 757-yilUyghur Atliqliri Chang'en We Loyangni Qayturuwélishqa YardemleshtiUrush · Shi'en Shehiri
- ≈ 757-yilSélén'ga Boyida Bay Baliq Shehiri SélindiQurulush · Sélén'ga Deryasi
- 779-yilBögü Qaghan Weziri Teripidin ÖltürüldiWeqe

- 790-yilTibetlikler Beshbaliqni AldiUrush · Beshbaliq
- 798-yilUyghurlar Kucharda Jeng QildiUrush · Kuchar Nahiyisi

Qaraxaniylar we qochu
840-yil – 1218-yil · 19 weqeDunyada1096-yil Ehliselib yürüshliri: Yawropa bilen sherq urushqa kiridu
Dewrning weqesi · 840-yilQirghizlar Uyghurlarni Mongghuliyedin Qoghlap ChiqardiUyghurlarni mongghul dalasidin bügün yashawatqan wahelerge élip kelgen qéchish.Dewrning kishiliri
- ≈ 840-yilUyghurlar Genjugha OrunlashtiKöchüsh · Jangyé
- 866-yilPugu Jün Beshbaliq We Qochuni Tibetliklerdin AldiUrush · Beshbaliq
- ≈ 932-yilSutuq Bughraxan Musulman BoldiDiniy özgirish · Atush Shehiri

- 938-yilXoten Bilen Junggo Arisida ElchilerWeqe · Xoten Shehiri

- 960-yilTürklerning Keng Kölemde Musulman BolushiDiniy özgirish
- ≈ 981-yilSung Elchisi QochudaWeqe · Qochu Qedimki Shehiri
Yene 12 weqe
- 1006-yilQaraxaniylar Xotenni AldiYimirilish · Xoten Shehiri
- 1028-yilTangghutlar Genjuni AldiYimirilish · Jangyé
- ≈ 1069-yil«qutadghu Bilik» TamamlandiYéziq · Qeshqer Shehiri

- 1074-yil«türkiy Tillar Diwani» YézildiYéziq · Baghdad

- 1124-yilYélüy Dashi Gherbke Qarap Yolgha ChiqtiKöchüsh
- ≈ 1130-yilUyghur Idiquti Gürxan'gha BoysundiKélishim · Beshbaliq
- 1141-yilQatwan JéngiUrush · Qeshqer Shehiri
- 1145-yil«pap Yuhanna» RiwayitiWeqe
- ≈ 1204-yilMongghullar Uyghur Yéziqini Qobul QildiYéziq
- ≈ 1209-yilIdiqut Chinggizxan'gha BoysundiWeqe · Turpan Wilayiti
- 1211-yilSherqiy Qaraxaniylar Qeshqerde AxirlashtiYimirilish · Qeshqer Shehiri
- 1211-yilKüchlük Gürxanning Textini TartiwaldiYimirilish
Mongghullar we chaghatay
1218-yil – 1514-yil · 8 weqeDunyada1453-yil Istanbulning élinishi: Ottura esir axirliship, yéngi dewr bashlinidu · 1492-yil Kolumbus amérikigha yétip baridu: Déngiz yolliri quruqluq yolliridin ötüp kétishke bashlaydu
Dewrning weqesi · ≈ 1390-yilXizir Xoja Turpan'gha Ghazat QildiBuddist uyghur qochu xanliqining axiri.Dewrning kishiliri
- ≈ 1218-yilMani Dini Qochuda Ornini YoqattiWeqe · Qochu Qedimki Shehiri
- 1218-yilKüchlük We Xoten MusulmanliriYimirilish · Xoten Shehiri
- 1275-yilDuwa Qochuni QorshidiUrush · Qochu Qedimki Shehiri
- ≈ 1333-yilChaghatay Xanliqi Ikkige BölündiQozghilang · Ghulja Shehiri
- 1347-yilIslam Dini Kuchargha KeldiDiniy özgirish · Mewlane Ershidin Maziri · Talash-tartishliq
- ≈ 1351-yilTughluq Tömürxan Musulman BoldiDiniy özgirish · Mewlane Ershidin Maziri

Yeken xanliqi
1514-yil – 1759-yil · 7 weqeDunyada1517-yil Diniy islahat: Yawropada chérkaw bölünidu
Dewrning weqesi · 1533-yilSe'idxan Tibet Yürüshidin Qaytishta Wapat BoldiTaghlar öltürgen bir xan.Dewrning kishiliri
- 1514-yilSultan Se'idxan Qeshqerni AldiQurulush · Qeshqer Shehiri

- ≈ 1679-yilJunggharlar Tarim Oymanliqini Aldi, Apaq Xoja Textke ChiqtiYimirilish · Yeken Nahiyisi

- 1696-yilJaw Modo JéngiUrush · Tula Deryasi
- ≈ 1713-yilJunggharlar Altesheherni SiqtiWeqe · Qeshqer Shehiri
- 1755-yilChing Qoshuni Jungghariyeni AldiYimirilish · Ghulja Shehiri
- ≈ 1755-yilJunggharlarning YoqitilishiYimirilish · Ghulja Shehiri
Ching sulalisi dewri
1759-yil – 1912-yil · 14 weqeDunyada1760-yil Sana'et inqilabi: Mashina we hor küchi · 1789-yil Fransiye inqilabi: Yéqinqi zaman bashlinidu
Dewrning weqesi · 1904-yilLé Kok Turpan'gha KeldiBézeklik resimlirini söküp élip kétidighan ékspéditsiye yétip keldi.Dewrning kishiliri
- 1759-yilChing Sulalisi Qeshqeriyeni BoysundurdiYimirilish · Qeshqer Shehiri
- 1765-yilUchturpan QozghilingiQozghilang · Aqsu Shehiri
- ≈ 1771-yilTorghutlar Wolgadin Qaytip KeldiKöchüsh · Bayin'gholin Mongghul Aptonom Oblasti
- 1826-yilJahan'gir Xoja Qeshqerni AldiQozghilang · Qeshqer Shehiri

- 1864-yil1864-yilidiki QozghilanglarQozghilang · Kuchar Nahiyisi
- 1865-yilYaqupbeg Qeshqerge KeldiQurulush · Qeshqer Shehiri

Yene 7 weqe
- 1877-yilYaqupbegning Ölümi We Chingning Qaytip KélishiYimirilish · Turpan Wilayiti

- 1883-yilAtushta Tunji Yéngi Usul MektepQurulush · Atush Shehiri · Talash-tartishliq
- 1884-yilShinjang Ölkisi QuruldiQurulush · Ürümchi Shehiri
- ≈ 1902-yilGérmaniyening Birinchi Turpan ÉkspéditsiyesiÉkspéditsiye · Qochu Qedimki Shehiri

- ≈ 1904-yilBézeklik Tam Resimliri Bérlin'gha Élip KétildiWeqe · Bézeklik Budda Gharliri

- ≈ 1905-yilGérmaniyening Üchinchi ÉkspéditsiyesiÉkspéditsiye · Qeshqer Shehiri

- ≈ 1907-yilQumul Déhqanliri Wanggha QarshiQozghilang · Qumul Shehiri
Jumhuriyetler dewri
1912-yil – 1949-yil · 24 weqeDunyada1914-yil Birinchi dunya urushi: Impériyeler yimirilishke bashlaydu · 1939-yil Ikkinchi dunya urushi: 1945-yili axirlishidu; yéngi dunya tertipi
Dewrning weqesi · 1933-yilQeshqerde Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti JakarlandiÖzini «sherqiy türkistan» dep atighan tunji dölet: u üch aychila yashidi, lékin milward uning qurulushini uyghur milletchilikining tereqqiyatidiki tarixiy ehmiyiti zor weqe dep hésablaydu.Dewrning kishiliri
- 1912-yilYang Zéngshin Hoquqni AldiWeqe · Ürümchi Shehiri
- 1913-yilAstanidiki «isyanchi Mektep»Qurulush · Astane Qedimki Qebristanliqi
- 1914-yilStéyn Qochuda Qézish Élip BardiÉkspéditsiye · Qochu Qedimki Shehiri

- ≈ 1914-yilAtush Mu'ellimler MektipiQurulush · Atush Shehiri
- 1921-yil«uyghur» Nami Qayta TirildiWeqe

- 1928-yil«7-7 Weqesi»: Yang Zéngshin ÖltürüldiWeqe · Ürümchi Shehiri
Yene 17 weqe
- 1931-yilQumul Qozghilingi BashlandiQozghilang · Qumul Shehiri

- ≈ 1931-yilQumul Wangliqi Bikar QilindiYimirilish · Qumul Shehiri
- 1933-yilXotende Emirler Hökümiti QuruldiQurulush · Xoten Shehiri

- 1933-yil«4-12 Özgirishi»: Shéng Shisey Hoquqqa KeldiWeqe · Ürümchi Shehiri
- 1934-yilQeshqer Jumhuriyiti YiqildiYimirilish · Aqsu Shehiri

- 1934-yilSowét Qoshuni Shinjanggha KirdiUrush · Ghulja Shehiri
- 1937-yil1937-yilidiki Jenub Qozghilingi We TazilashQozghilang · Qeshqer Shehiri

- 1940-yilAltay Qazaqliri QozghaldiQozghilang · Koktoqay Nahiyisi
- 1943-yilBézeklik Tam Resimliri Bérlinda Weyran BoldiWeqe · Bérlin

- 1943-yilBulghunda Osman «xan» Dep JakarlandiWeqe
- 1944-yilGhulja QozghilingiQozghilang · Ghulja Shehiri
- 1944-yilGhuljida Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti JakarlandiQurulush · Ghulja Shehiri · Talash-tartishliq

- 1944-yilShéng Shisey Shinjangdin ÉliwétildiWeqe · Ürümchi Shehiri
- 1945-yilAltay Azad QilindiUrush · Altay Shehiri
- 1946-yilTinchliq Kélishimi We Birleshme HökümetKélishim · Ürümchi Shehiri

- 1946-yilOsman Ghuljidin AyrildiWeqe · Ghulja Shehiri
- 1947-yilBaytik Boghda WeqesiUrush · Baytagh
1949-yildin bügün'giche
1949-yil – Hazirghiche · 10 weqeDunyada1991-yil Sowét ittipaqining yimirilishi: Ottura asiya jumhuriyetliri musteqil bolidu
Dewrning weqesi · 1949-yilGhulja Rehberliri Béyjing Yolida Yoqap KettiIkkinchi jumhuriyetning aptonomiye ümidini axirlashturghan ghulja rehberlirining ghayib bolushi.Dewrning kishiliri
- 1949-yilShinjang Yéngi Hökümetke BoysundiWeqe · Ürümchi Shehiri

- 1951-yilOsman Baturning Axirqi YiliYimirilish · Barköl Qazaq Aptonom Nahiyisi
- 1954-yilBingtuen QuruldiQurulush · Shixenze Shehiri
- 1955-yilShinjang Uyghur Aptonom Rayoni QuruldiQurulush · Ürümchi Shehiri
- 1962-yil1962-yilidiki Sowétke QéchishKöchüsh · Ghulja Shehiri
- 1990-yilBarin WeqesiQozghilang · Barin Yézisi





