Sulale · ≈ 630-yil – 790-yil
Tang Sulalisi (enshi Qoryghuchi Mehkimisi)
تاڭ سۇلالىسى (ئەنشى قوريغۇچى مەھكىمىسى)
Tang impériyesining 7–8-esirlerde enshi qoruqchiliqi we töt garnizoni arqiliq tarim waheliri üstidiki hökümranliqi; tibet bilen bir esir talashqan we 790-yillarda tibet we uyghurlar aldida tashlap kétilgen.
Tang sulalisi wahelerni qandaq idare qilghan?
Wasitilik we köpinche xenzu bolmighanlar arqiliq. qochu we kuchar 640-yillarda ézilgendin kéyin, tang sulalisi yerlik padishahlarni nazaret qilish üchün «tinchitilghan gherb» menisidiki enshi duxufusini awwal turpanda, andin kucharda qurdi; kuchar, qarasheher, qeshqer we xotende töt qarawulxana bar idi. yerlik hökümdarlar ornida qaldi. qarawulxanilarda köpinche türkiy eskerler turatti, ulargha köktürk shahzadisi ashina shé'ér we koréyelik gaw shyenji qatarliq kishiler qomandanliq qilatti. soda soghdlarning qolida idi; bir tarixchining éytishiche, 755-yildin ilgiriki tang menbeliride xenzu sodigerliri heyran qalarliq derijide körünmeydu.
tesir ikki tereplime idi. tang aqsöngekliri at minetti, chewgen oynaytti we türkche sözleytti; orda kuchar muzikisi we soghd chögülme ussulchilirigha amraq idi; bir tang shahzadisi ötaghda yashashni tallap, méhmanlirigha kawap qilin'ghan qoy göshini öz xenjiri bilen késip béretti.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Tang sulalisi néme üchün qoldin bérip qoyghan?
Chünki u hemishe üch terepte urush qilatti. tibet pamirdin éship qeshqer we xotenni aldi, 670-yili tarimgha bésip kirdi; tang sulalisi töt qarawulxanini tashlap turpan'gha chékindi. tangning resmiy tarixi bu chékinishni xanning «keng zéminlarning xelqni aware qilishini xalimighanliqi» bilen aqlidi. tang sulalisi 692-yili (milwardta 693) qaytip keldi, 740-yillarda gaw shyenji tibetliklerni pamir döletliridin qoghlidi. lékin 751-yili talas yénida, ereb qoshunigha qarshi urushta, uning qarluq türkiy yardemchi qoshuni arqidin uninggha hujum qildi.
gherbtiki tang küchini axirlashturghini talas emes, ichkiridiki bir isyan boldi: soghd we köktürk nesillik serkerde en lushen 755-yili qozghaldi, tang sulalisi peqet uyghurlarning yardimidila saqlinip qaldi. qarawullar chékindürüldi; 8-esirning axirida tarimning jenubi tibetning, shimali qarluqlarning qolida idi. hemmisini hésablighan milward texminen yüz yilliq xéli mustehkem tang hökümranliqini tapidu; uningdin kéyin dégüdek toptoghra ming yil junggoda merkezleshken bir döletning biwasite hökümranliqi bolmighan.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 196A: Tufan (Tibet)، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-kiue (Turcs) occidentaux (St Petersburg, 1903)
Weqeler
- 630-yilSherqiy Türk Xaqanliqi Tanggha YéngildiYimirilish
- 640-yilTang Sulalisi Gawchangni AldiYimirilish · Qochu Qedimki Shehiri
- 648-yilXoten Tangning Töt Garnizonidin Biri BoldiWeqe · Xoten Shehiri · Talash-tartishliq
- ≈ 648-yilTang Sulalisi Kucharni AldiYimirilish · Kuchar Nahiyisi
- 670-yilTibetlikler Xotenni IgilidiUrush · Xoten Shehiri
- ≈ 682-yilQutluq (iltérish) Qaghan Xaqanliqni Qayta QurdiQozghilang
- ≈ 692-yilWang Shyawjyé Töt Qorghanni QayturuwaldiUrush · Kuchar Nahiyisi
- 747-yilGaw Shyenji Pamirdin ÖttiUrush · Kuchar Nahiyisi
- 751-yilTalas JéngiUrush · Talas Deryasi
- 755-yilEn Lushen IsyaniQozghilang
- 757-yilUyghur Atliqliri Chang'en We Loyangni Qayturuwélishqa YardemleshtiUrush · Shi'en Shehiri
- 779-yilBögü Qaghan Weziri Teripidin ÖltürüldiWeqe

- 790-yilTibetlikler Beshbaliqni AldiUrush · Beshbaliq
Shu dewrdiki kishiler
Menbeler (3)
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Peqet menbe körsitilidu
- Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 196A: Tufan (Tibet)، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Ammiwi mülük
- Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-kiue (Turcs) occidentaux (St Petersburg, 1903) · Ammiwi mülük
Yillar texminiy; ikkinchi menbe bilen tekshürülidu.





