تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Döletler

Gawchang Xanliqi (chü Jemeti)

گاۋچاڭ خانلىقى (چۈ جەمەتى)

Xenzuche yazidighan, buddigha choqunidighan, türklerge olpan töleydighan we soghdi sodigerliri bilen tolghan turpan padishahliqi; padishahi ziyaretchi shüenzangni ömürwayet yénida tutmaqchi bolghan.

5–7-esirlerde xenzu köchmen chü jemeti bashqurghan, 640-yili tang teripidin élin'ghan. kéyinki uyghur qochu xanliqi bilen oxshash sheher, emma bashqa dölet.

Qochu padishahi néme üchün bir rahibni élip qalmaqchi bolghan?

Chünki u öz dewrining eng dangliq ustazini öz padishahliqi üchün élip qalmaqchi idi. texminen 629-yili haji shüenzang hindistan'gha kétiwétip qumulgha yetti. qochu (gawchang) padishahi chüy wéntey uni élip kélish üchün at we wezirlerni ewetti, yérim kéchide mesh'el bilen uni kütüwaldi we xushalliqtin özi we a'ilisining uxlimighanliqini éytti. andin uni qoyup bermidi. uni ömürwayet yénida saqlap, pütün xelqini uning shagirti qilishqa wede berdi; shüenzang ret qilghanda, achchiqidin qizirip ketken padishah uni zorlap tutup qélip, xitaygha qayturuwétimen dep tehdit saldi. shüenzang: «siz bedinimge höküm qilalaysiz, lékin irademge qol tegküzelmeysiz» dédi we üch kün héchnerse yémidi, ichmidi.

tötinchi küni padishah yerge bash urup chékindi. ular buddaning aldida qérindashliq qesimi ichti, shüenzang qaytishta üch yil turushqa wede berdi. padishah uni az sandiki yoluchilarla érisheligen teyyarliq bilen yolgha saldi: ottuz at, yigirme töt xizmetkar, yüz ser altun, ottuz ming kümüsh tengge, besh yüz top yipek we yol üstidiki yigirme töt padishahliqqa xet.

Menbeler: Hui Li, The Life of Hiuen-Tsiang, tr. Samuel Beal (London, 1888; new ed. 1911)

U qandaq bir padishahliq idi?

Kichik kölemdiki bir doqmush. orda resmiy höjjetliride xenzuchini ishlitetti, lékin padishahliq özini özi idare qilatti. bazarliri soghdlarning idi: 620-yillardin qalghan bir qochu baj deptiridiki ottuz besh soda alaqisining yigirme toqquzida bir soghd bar idi; soghd déhqanliri we hünerwenlirimu shu yerde yashaytti. bixeterliki gherbiy köktürklerge baghliq idi. padishahning singlisi shüenzang qunduzda körgen yabghu xanning chong oghligha yatliq bolghanidi; padishah shüenzangni ikki harwa yipek we méwe bilen hemde rahibqa «manga hemishe yaxshi mu'amile qilghiningizdek» yaxshi mu'amile qilishni ötün'gen bir xet bilen biwasite xanning aldigha ewetti.

bu tengpungluq uzun'gha barmidi. 640-yili tang qoshunliri padishahliqni zorluq bilen ézip tashlidi. yillardin kéyin qaytish yolidiki shüenzang, qochu padishahini qayta körüshke wede bergenliki üchün shimaliy yolni tallishi kéreklikini bir hindi padishahigha yenila éytatti; u 644-yili qaytqanda qochu padishahliqi yoq idi. shu sheher kéyin uyghur qochu xanliqining paytexti boldi; bu bashqa bir dölet.

Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Hui Li, The Life of Hiuen-Tsiang, tr. Samuel Beal (London, 1888; new ed. 1911)

Weqeler

Menbeler (2)

Yillar texminiy; ikkinchi menbe bilen tekshürülidu.

Bu yerdin qeyerge?

Xataliq melum qilish

Özingizni yaki a'ilingizni tonutidighan uchur yazmang.

XeritemHékaye yoli · 1/9 · Kéyinki béket2 · Gherbiy Türkler Bostanliqlarni Bashqurdi