تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Hékaye yoliXoten: Qashtéshi We Yipek Padishahliqi

Wisha Sambawa

Junggoche nami we dunxuangda resimi bar padishah.

Özi xirajitini chiqarghan dünxuangdiki 98-gharning témida chong süriti hazirmu turghan xoten padishahi. xenzuchida li shéngtyen dep atilidu; 10-esirde höküm sürgen, 938-yili xenzu yurtigha elchi ewetken we dünxuang hökümdari saw yijinning qizigha öylen'gen.

خوتەن پادىشاھى ۋىشا سامبھاۋا، دۈنخۇاڭ ئۆڭكۈر رەسىمى
خوتەن پادىشاھى ۋىشا سامبھاۋا، دۈنخۇاڭ ئۆڭكۈر رەسىمىAptori namelum · Public domain · Wikimedia Commons

Xitay elchiliri uning ordisida némilerni kördi?

Buddizmni we qashtéshini. «yéngi besh dewr tarixi»ning 74-babida saqlan'ghan gaw jüxuyning seper xatirisige köre, wisha sambawa (xenzuche li shéngtyen) xenzuche kiyinetti, ordisidiki zallarning hemmisi sherqqe qaraytti; birining ismi «altun yarliq zali», bir rawaqning ismi «yette huma rawiqi» idi. ular üzümdin haraq ishleytti, yene sösün we kök haraqlirimu bar idi, qandaq ishligenliki melum emes, emma temi nahayiti yaxshi idi. gürüchke hesel, tariqqa qétiq qoyup yeytti. xelq rohlargha ishinetti we budda dinini yaxshi köretti; padishahning etrapida sösün ton kiygen ellik rahib qatar turatti. uning yil nami «tungching»ning 29-yili idi.

qashtéshi xotenning bayliqi idi. gaw jüxuyning yézishiche, xotenning deryasi üchke bölünetti: sherqiy aq qash deryasi, gherbiy yéshil qash deryasi, uning gherbide qara qash deryasi; üchiliside oxshimighan renglik qashtéshi bar idi. her yili küzde su tartilghanda awwal padishah deryadin qashtéshi süzetti, andin xelq süzeleytti.

Menbeler: Xin Wudai shi (New History of the Five Dynasties), chapter 74: Yutian (Khotan)، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست

U junggo bilen néme üchün alaqe qildi?

Ittipaqdash izdep. «yéngi besh dewr tarixi»gha köre, 938-yili u ma jirung bashchiliqidiki elchilerni kéyinki jin sariyigha ewetip, qizil tuz, zeper, qotaz quyruqi we qash rexti sowgha qildi. jin uni «ulugh xezine xoten padishahi» dep tikleshke elchiler ewetti; ular lingjudin ikki yil yol yürüp xoten'ge yetti. yol boyi ular tibet chédirlirini da'im kördi, xoten bolsa tibetler bilen toxtimay urushup turatti.

xitay elchiliri kelgende, wisha sambawa ularni eyiblep, qesemlik kélishim soridi. ular qaytqanda u ulargha qoshup dudu liyu zeyshéngni ewetip, ming jing qashtéshi, qashtéshi tamgha we «jin basturghuch» (wajra) sowgha qildi; 948-yili yene elchi ewetti. tarix uning nesebini éniq bilmeydu: gaw jüxuy seperde körgen tagh-derya we döletlerni xatiriligen, emma padishahning ejdadlirini éytip bérelmigen.

Menbeler: Xin Wudai shi (New History of the Five Dynasties), chapter 74: Yutian (Khotan)، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست

Menbeler (1)