تارىخىم
TR
Tema
Yazı boyu
Kişiler · hükümdar

Abdürreşid Han

ئابدۇرەشىدخان

Mirza Haydar'ın büyük tarihi Tarih-i Reşidi'yi adına yazıp ithaf ettiği han; karısı Amannisa Han On İki Mukam'la anılır.

Sultan Said Han'ın oğlu ve varisiydi, 1533'ten itibaren Yarkent'i yönetti; Tarih'e göre adını Babür koymuştu, çünkü 'Abdürreşid' 'Sultan Said'le kafiyeliydi.

Tarih-i Reşidi · döneminden bir nesne
Tarih-i Reşidi · döneminden bir nesneMuginov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Hayatı ve eserleri

  1. 1509DoğumAbdürreşid Han
  2. 1533olaySaid Han Tibet seferinden dönerken ölüyorDağların öldürdüğü bir han.
  3. 1570 – 1571 · tartışmalıÖlümHoten

Hanlığı nasıl başladı?

Babasının mezarı başında bir cinayetle. Said Han Temmuz 1533'te öldüğünde Abdürreşid Aksu'daydı. Yarkent'te başemir Seyid Muhammed Mirza, Haydar Mirza'nın amcası, yası ve onun için görkemli bir karşılamayı düzenledi. Ama başka bir emir, Ali Tağay, gizlice gidip Abdürreşid'e Seyid Muhammed'in onu öldürüp kardeşi İskender'i tahta çıkarmayı planladığını söyledi. 1 Muharrem 940 sabahı Abdürreşid türbeye geldiğinde Seyid Muhammed onu yaslı, yakası yırtık, sarığı yerde karşıladı. Abdürreşid onu oracıkta yakalatıp başını kestirdi, ardından Kaşgar'a adam gönderip onun genç akrabalarından üçünü öldürttü.

Olayı ölenin yeğeni Haydar Mirza anlatır; komplonun yalan olduğunu söyler ve Timur'un bir torunu dışında hiç kimsenin böyle bir zulüm yapmadığını yazar. Buğra aynı kitabı kullanarak biraz farklı anlatır: Seyid Muhammed kendi başemirliğini beylere onaylatmış ve Abdürreşid'i tahtta yalnızca adıyla tutmak istiyordu. Her iki anlatıda da Abdürreşid ardından beyaz keçe üstünde Doğu Türkistan ve Tibet'in hanı ilan edildi ve başemirliği Ali Tağay'a verdi.

Kaynaklar: Mirza Muhammad Haidar Dughlat, The Tarikh-i-Rashidi: A History of the Moghuls of Central Asia, tr. E. Denison Ross, ed. N. Elias (London, 1895) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)

Hanlığından geriye ne kaldı?

Adını taşıyan bir kitap ve uzun bir sessizlik. Haydar Mirza amcasının ölümünden sonra Yarkent'e dönmedi; Bedahşan'a geçip Babür'ün oğlu Hümayun'a katıldı. Yine de Keşmir'de tarihini yazınca onu o sırada hüküm süren "Moğol hakanlarının sonuncusu" Abdürreşid'e ithaf etti ve adını Tarih-i Reşidi koydu. Babasının canına mal olan Tibet ve Keşmir fetihleri bir yıl içinde elden çıktı.

Bundan sonra kaynaklar neredeyse susar. Buğra, Abdürreşid zamanında Altay ve Emil dışında bugünkü bütün Doğu Türkistan'ın devlete ait olduğunu ve derin bir barış ve asayiş içinde yaşadığını yazar; ve okurlarından özür diler: Abdürreşid'in tahta çıkışından sonraki yıllar için yalnızca kırıntılar bulabilmiştir, çünkü Tarih-i Reşidi'nin devamlarını Afganistan'da ve Hindistan'da bulamamıştır. Abdürreşid'in ölüm yılı bile belirsizdir: Buğra 1570–71 der, Tarih-i Reşidi'nin İngilizce baskısı 1565–66. Yerine oğlu geçti.

Kaynaklar: Mirza Muhammad Haidar Dughlat, The Tarikh-i-Rashidi: A History of the Moghuls of Central Asia, tr. E. Denison Ross, ed. N. Elias (London, 1895) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)

Tartışmalı · görüşler yan yana

Abdürreşid Han ne zaman öldü?

Tarixim'in esas aldığı görüş

1570 – 1571

Mehmet Emin Buğra (1940): hicri 978 (1570–71).

Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)

1565 – 1566

Tarih-i Reşidi'nin editörü N. Elias (1895): saltanatı hicri 973'e, yani 1565–66'ya kadar sürdü.

Mirza Muhammad Haidar Dughlat, The Tarikh-i-Rashidi: A History of the Moghuls of Central Asia, tr. E. Denison Ross, ed. N. Elias (London, 1895)

Diğer görüşler de kendi kaynaklarıyla gösteriliyor.

Kaynaklar (3)

Yıllar yalnızca Wikidata'dan alındı; henüz ikinci bir kaynakla kontrol edilmedi.

Buradan nereye?

Hata bildir

Sizi veya ailenizi tanıtacak bilgi yazmayın.

XeritemHikâye yolu · 7/11 · Sonraki durak8 · Tarih-i Reşidi