hükümdar · ≈ 914 – ≈ 955 büyük olasılıkla
Satuk Buğra Han
سۇلتان سۇتۇق بۇغراخان
Kaşgar rivayetinde, Atuş'ta tüccarların ezanı duyar duymaz bütün işi bırakıp namaza durduğunu görerek Müslüman olan şehzade; Tarım havzasının Budizm'den İslam'a dönüşü onunla başladı.
Ardından Kaşgar'ı alıp kendini han ilan etti; bastırdığı altın paralarda "Karahan Satuk Abdulkerim" yazar. 955'te öldü, Atuş'ta gömülüdür.

Hayatı ve eserleri
- ≈ 914 – 920DoğumSatuk Buğra Han
- ≈ 932 – 933din değiştirmeSatuk Buğra Han Müslüman oluyorTarım'ın Budizm'den İslam'a dönüşünü başlatan ihtida.
- ≈ 955Ölümgömüldüğü yer: Atuş
Satuk nasıl Müslüman oldu?
Rivayetler farklıdır ve hepsi Kaşgar'da anlatılır. Millward'ın aktardığı rivayette Kaşgar'a sığınan bir Samani şehzadesi, şehrin hemen dışındaki kervan durağı Atuş'a vali yapılır ve orada bir mescit yaptırır. Genç Satuk, Atuş'ta kervan mallarını denetlerken Müslüman tüccarların ezanı duyar duymaz bütün alışverişi bırakıp namaza durduğunu görür; etkilenir ve Kur'an'ı öğrenmeye başlar. Başka bir rivayette avladığı bir tavşan şeyhe dönüşür ve ona kelime-i şehadet getirtir.
Buğra bunu gizli bir teşkilat olarak anlatır. 932'de Samani hanedanından âlim Ebu Nasır Samani bir kervanın başında Atuş'a gelir; ava çıkan Satuk yolcuları namazda bulur, Ebu Nasır'a sorular sorar ve gizlice Müslüman olur. Birkaç ayda birkaç yüz silahlı genç Müslümandan oluşan gizli bir cemiyeti olur. Kararlaştırılan gece, kırk yaveriyle amcası ve üvey babası olan hanı kendi yatak odasında esir alır, cemiyetin kıtaları da Kaşgar'ın kışlalarını basar. Sonra kendini Buğra unvanıyla han ilan eder.
Millward bir uyarı ekler: Karahanlıların İslam'a geçişi muhtemelen kahramanlık hikâyesinin söylediğinden daha yavaş oldu; saraydaki âlimler, bozkırdaki sufiler ve her yerdeki Müslüman tüccarlar buna yardım etti.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Bunun sonucu ne oldu?
Batı Tarım için yeni bir din ve doğuda uzun bir savaş. Han olunca Satuk amcasını yendi ve belki Samanilerin yardımıyla Balasagun'u (bugün Burana, Kırgızistan) büyük kol Arslan hanlarından aldı. Buğra, Samanilerin Kaşgar ve Balasagun'a âlimler, muhaddisler ve fakihler gönderdiğini, Satuk'un Abdulkerim adını aldığını yazar: altın paralarında "Karahan Satuk Abdulkerim" yazar. Hâlâ Budist olan Hoten, Kuça ve Koço (bugün Karahoca, Turfan yakınında) Uygurları ayrıldı. Buğra, Satuk'un Hoten'i uzun bir kuşatmadan sonra, ardından Kuça'yı aldığını, ama halklarının Budist kaldığını ve Hoten'in onun ölümünden sonra yeniden ayaklandığını yazar; Millward Hoten'in son fethini 1006'dan kısa bir süre önceye, Yusuf Kadir Han dönemine tarihler.
Buğra'ya göre Satuk 22 yıl hanlık yaptıktan sonra 955'te öldü. Beş yıl sonra İslam kaynakları "Türklerin 200.000 çadırının" Müslüman olduğunu kaydeder. Atuş'taki türbesi bin yıldır ziyaret yeridir: Yakup Bey onu 1870'lerde yeniden yaptırıp vakıf bağladı.
Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Kaynaklar (4)
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · yalnız atıf
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · yalnız atıf
- Wikidata · yalnız atıf
- Michal Biran, “Qarakhanids”, Encyclopaedia Iranica (2004) · yalnız atıf
Yıllar yalnızca Wikidata'dan alındı; henüz ikinci bir kaynakla kontrol edilmedi.





