تارىخىم
TR
Tema
Yazı boyu
Kişiler · din önderi

Cihangir Hoca

جاھانگىر خوجا

Sürgünden dönüp 1826'da Kaşgar'ı Qing'den alan ve hayatı Pekin'de idamla biten hoca.

Burhaneddin Hoca'nın torunu ve Afaki hocaların varisiydi; Hokand'dan birkaç kez Kaşgarya'ya akın etti; 1827'de yenildi, sonra yakalandı.

Cihangir Hoca'nın yakalanışı; Qing savaş resmi
Cihangir Hoca'nın yakalanışı; Qing savaş resmiyazarı bilinmiyor · Public domain · Wikimedia Commons

Hayatı ve eserleri

  1. 1826ayaklanmaCihangir Hoca Kaşgar'ı alıyorKaşgar'ı Qing'den geri alan hoca, bir yıllığına.

Kaşgar'ı nasıl geri aldı?

Kaçarak, geri gelerek ve yine kaçarak. Cihangir, 1759'da kaçan Afaki hocaların torunuydu ve Hokand'da gözetim altında tutuluyordu. 1820'de kaçtı ve dağlardaki Kırgızlardan bir grupla Kaşgar'a akın etti, ama Qing kuvvetleri onu geri püskürttü. İki yıl sonra bir depremi fırsat bilip yine ev hapsinden kaçtı; 1825'te bir akın daha başarısız oldu. Kaşgar dışındaki dağlarda bir üsten şehirdeki Afakilerle gizlice haberleşti; onlar da savaş için ona para gönderdi.

1826 yazında Kırgız ve Hokandlılardan oluşan daha büyük bir orduyla yeniden geldi ve bu kez yerel destek vardı. Önce Atuş'ta, Müslüman olan ilk Karahanlı hükümdarı Satuk Buğra Han'ın türbesini ziyaret etti; sonra Kaşgar'ın eski şehrini, yerli Müslümanların yardımıyla Yenihisar, Yarkent, Hoten ve Aksu'yu da aldı. Her şehirdeki Qing kaleleri bir süre direndi, ama uzun kuşatmalardan sonra Aksu dışında hepsi düştü; Qing askerleri, Çinli tüccarlar ve Uygur beyleri büyük bir kıyıma uğradı.

Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

Nasıl sona erdi, geride ne bıraktı?

Bir teke tek dövüşle başlayan bir yenilgiyle. Forsyth'in raporundaki yerel tarihe göre Qing ordusu Kaşgar'a yaklaşınca Cihangir elli bin kişilik bir ordu çıkardı. Ordular Yengabad'da karşılaştı ve âdet olduğu üzere her taraf teke tek dövüş için bir pehlivan çıkardı: Çinlilerinki ejderha gibi giyinmiş dev bir Kalmuk okçu, Cihangir'inki ipek ve zırh giymiş ünlü bir Hokandlı savaşçı. Hokandlı tüfeğini ayarlarken Kalmuk okunu göğsüne sapladı ve o oracıkta öldü; cesareti kırılan Kaşgar ordusu bozulup kaçtı. Cihangir yedi adamıyla dağlara kaçtı; saklandığı yeri Kırgız göçebeleri gösterdi, bir zamanlar müttefiki olan bir Kırgız beyi de onu ele verdi. Pekin'e götürüldü ve parça parça doğranarak idam edildi.

Geride bıraktığı şey bugün Kaşgar'da hâlâ görülür. Qing, Hokandlı tüccarlardan ve Cihangir'in yerli taraftarlarından el konulan parayla en batıdaki şehirlerini yeniden kurdu; eski Müslüman mahallelerinden bir miktar uzakta, yüksek kerpiç surlar ardında daha güçlü kaleler yaptı; Çinli tüccarlar ikisinin arasına yerleşti. Millward'a göre bugün bile Id Kah camisi çevresindeki eski şehirden doğuya gidildikçe mahalleler yenileşir ve Han nüfusu artar. Forsyth'teki tarihe göre ayaklanmadan sonra on iki bin Müslüman aile Kaşgar'dan Gulca'ya sürülüp 'taranchı' adıyla işçi olarak yerleştirildi. 1830'da ağabeyi Yusuf Hoca yine bir Hokand ordusuyla geldi.

Kaynaklar: T. D. Forsyth, Report of a Mission to Yarkund in 1873 (Calcutta, 1875) · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

Kaynaklar (2)

Buradan nereye?

Hata bildir

Sizi veya ailenizi tanıtacak bilgi yazmayın.

XeritemHikâye yolu · 4/11 · Sonraki durak5 · Cihangir Hoca Kaşgar'ı alıyor