Diniy zat
Jahan'gir Xoja
جاھانگىر خوجا
Sürgündin qaytip kélip, 1826-yili qeshqerni chingdin tartiwalghan we hayati béyjingda öltürülüsh bilen axirlashqan xoja.
u burhanidin xojining newrisi we apaqiye xojilirining warisi idi; qoqenttin qeshqeriyege bir nechche qétim hujum qilghan; 1827-yili yéngilip, kéyin tutulghan.

Hayati we eserliri
- 1826-yilQozghilangJahan'gir Xoja Qeshqerni AldiQeshqerni chingdin qayturuwalghan xoja, bir yilgha.
U qeshqerni qandaq qayturuwaldi?
Qéchish, qaytip kélish we yene qéchish arqiliq. jahan'gir 1759-yili qéchip ketken apaqi xojilarning newrisi bolup, qoqendte nazaret astida turatti. 1820-yili u qéchip, taghdiki qirghizlardin bir top adem bilen qeshqerge hujum qildi, ching qoshuni uni qayturdi. ikki yildin kéyin bir yer tewreshtin paydilinip öy qamiqidin yene qachti, 1825-yili yene bir hujum ongushsiz boldi. qeshqerning sirtidiki taghlarda turup u qeshqerdiki apaqilar bilen yoshurun alaqe qildi, ular uninggha urush üchün pul ewetip turdi.
1826-yili yazda u qirghiz we qoqendliklerdin tüzülgen chongraq qoshun bilen keldi, bu qétim yerlik qollash bar idi. awwal atushta, islamni qobul qilghan tunji qaraxaniy xan sutuq bughraxanning mazirini ziyaret qildi, andin qeshqerning kona shehirini aldi, yerlik musulmanlarning yardimide yéngisar, yeken, xoten we aqsunimu aldi. her sheherdiki ching qel'eliri bir mezgil qarshiliq körsetti, emma uzun qorshawdin kéyin aqsudin bashqa hemmisi yiqildi; ching eskerliri, xitay sodigerliri we uyghur begliri qattiq qirghin qilindi.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
U qandaq axirlashti, arqisida néme qaldi?
Bir yekkimuyekke élishish bilen bashlan'ghan meghlubiyet bilen. forsaytning doklatidiki yerlik tarixqa köre, ching qoshuni qeshqerge yéqinlashqanda jahan'gir ellik ming ademlik qoshun chiqardi. ikki qoshun yéngi'abatta uchrashti, adet boyiche her terep yekkimuyekke élishish üchün bir palwan chiqardi: xitaylarningki ejdihagha oxshash kiyin'gen bir qalmaq oqyachi, jahan'girningki yipek we sawut kiygen dangliq bir qoqendlik idi. qoqendlik miltiqini toghrilawatqanda qalmaq uning köksige oq atti, u ornidila yiqildi; rohi chüshken qeshqer qoshuni qachti. jahan'gir yette adimi bilen taghqa qachti; uning yoshurun'ghan yérini qirghiz köchmenliri körsitip qoydi, ilgiriki ittipaqdishi bir qirghiz beg uni sétiwetti. u béyjinggha élip bérilip, parchilap öltürüldi.
uning qaldurghini bügünmu qeshqerde körünidu. ching sulalisi qoqendlik sodigerler we jahan'girning yerlik terepdarliridin musadire qilin'ghan pul bilen gherbiy sheherlerni qayta qurdi, kona musulman mehelliliridin yiraqraqta égiz saz tamliq yéngi qel'eler saldi; xitay sodigerliri kona we yéngi sheherning arisigha orunlashti. milwardning yézishiche, héytgah meschiti etrapidiki kona sheherdin sherqqe mangghanséri mehelliler yéngiliship, xenzular köpiyidu. forsayttiki tarixqa köre, qozghilangdin kéyin qeshqerdin on ikki ming musulman a'ilisi ghuljigha köchürülüp, «taranchi» dégen nam bilen ishlemchi qilip orunlashturuldi. 1830-yili uning akisi yüsüp xoja yene qoqend qoshuni bilen keldi.
Menbeler: T. D. Forsyth, Report of a Mission to Yarkund in 1873 (Calcutta, 1875) · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Menbeler (2)
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Peqet menbe körsitilidu
- T. D. Forsyth, Report of a Mission to Yarkund in 1873 (Calcutta, 1875) · Ammiwi mülük





