komutan · ? – 757
An Lushan
ئەن لۇشەن
755'teki isyanı Tang'ı paramparça eden ve Uygur atlılarını kurtarıcı olarak Çin'e getiren sınır komutanı.
Eski Tang Tarihi ona 'melez Hu' der: annesi bir Türk kamıydı, adı Soğdca Rokhşan, 'parlak'tır; altı dil biliyor ve sınır pazarlarında simsarlık yapıyordu. 756'da kendini Yan imparatoru ilan etti; 757 başında oğlunun adamları onu çadırında öldürdü.
Hayatı ve eserleri
- 755ayaklanmaAn Lushan isyanıTang'ı kıran ve Uygurları kurtarıcısı yapan isyan.
- 757ÖlümAn Lushan
Bir sınır simsarı bir imparatorun güvenini nasıl kazandı?
Sözle, dansla ve rüşvetle. Eski Tang Tarihi'ne göre annesi Aşide boyundan bir Türk şamanıydı; babasız büyüdü, annesiyle Türkler arasında yaşadı, sonra üvey babasının soyadını, An'ı aldı. Tarih adını Türkçe 'savaş' anlamına gelen bir kelimeye bağlar; Millward ise onu Soğdca Rokhşan, 'parlak' diye okur ve onu yarı Soğd yarı Türk sayar. Altı dil bilir, sınır pazarlarında simsarlık yapardı. Koyun çalarken yakalandığında, onu sopayla öldürtmek üzere olan komutan Zhang Shougui'ye bağırdı: iki boyu yok etmek istemiyor musunuz? Beni neden öldürüyorsunuz? Zhang sözlerini beğenip onu serbest bıraktı, sonra evlat edindi.
Sarayda hızla yükseldi. İmparatorun gözdesi Yang Guifei'ye kendini evlat edindirdi ve saraya geldiğinde imparatordan önce ona selam verdi: biz yabancılar, dedi, anneyi babadan önce tutarız. O kadar şişmandı ki göbeği dizlerinin altına sarkardı, 330 cin ağırlığındaydı; yine de imparatorun önünde Soğd döner dansını rüzgâr gibi hızlı oynardı. Gelip geçen herkese rüşvet verip hakkında iyi söz söyletirdi; Yang Guozhong onun mutlaka isyan edeceğini tekrar tekrar söylediğinde bile imparator ona güvenmeye devam etti.
Kaynaklar: Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 200A: An Lushan, Çince asıl metin, Wikisource · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Nasıl isyan etti, nasıl öldü?
Hızla yükseldi, hızla öldü. Eski Tang Tarihi'ne göre 755'in on birinci ayında Yang Guozhong'u cezalandırmak için emir aldığını ileri sürerek 150.000 atlı ve yaya ile Fanyang'da isyan etti. İmparatorluk uzun zamandır barış içindeydi, halk savaşı bilmiyordu; saray muhafızları pazar esnafından oluşuyordu. On ikinci ayda Luoyang'ı aldı. Oğlu Qingzong'un sarayda idam edildiğini duyunca 'Oğlumun ne suçu vardı!' diye ağladı ve esir düşen altı yedi bin hükûmet askerine birbirini kılıçlamalarını emretti. 756'da kendini Yan imparatoru ilan etti; sonra Tongguan geçidi düştü ve İmparator Xuanzong Sichuan'a kaçtı.
Bedeni ona karşı döndü. Şişmanlığı yüzünden hep yaraları vardı; isyandan sonra gözleri yavaş yavaş görmez oldu, ağrılar onu öyle huysuzlaştırdı ki çevresindekileri döverdi. 757'nin ilk günü yeni yıl kabulünü yarıda bırakmak zorunda kaldı. Danışmanı Yan Zhuang ile kendi eliyle hadım ettiği ve en çok güvendiği hizmetkârı Li Zhu'er çadırına girdi; Li büyük bir kılıçla karnını yardı. Kör An Lushan yatağının başında tuttuğu kılıcı aradı, bulamadı, çadırı sarsıp 'Bu benim evimin hırsızı!' diye bağırdı ve öldü. Onu yatağının altına kazılan bir çukura keçeye sararak gömdüler. Ertesi ay Tang imparatoru Suzong Uygurlara yardım istemek için elçi gönderdi.
Kaynaklar: Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 200A: An Lushan, Çince asıl metin, Wikisource
Kaynaklar (2)
Bu yıl tek bir kaynağa dayanıyor; henüz ikinci bir kaynakla kontrol edilmedi.




