Serkerde · ? – 757-yil
En Lushen
ئەن لۇشەن
755-yilidiki isyani tangni parchilap, uyghur atliqlirini qutquzghuchi süpitide xenzu yurtigha élip kelgen chégra serkerdisi.
«kona tangname» uni «arilash qanliq xu» deydu: anisi türk shamani idi, ismi soghdiche roxshan, yeni «nurluq»; u alte til biletti we chégra bazarlirida dellalliq qilatti. 756-yili özini yen xani dep jakarlighan; 757-yilning béshida oghlining ademliri uni chédirida öltürgen.
Hayati we eserliri
- 755-yilQozghilangEn Lushen IsyaniTangni parchilap, uyghurlarni uning qutquzghuchisigha aylandurghan isyan.
- 757-yilWapat bolghanEn Lushen
Chégradiki bir dellal qandaq qilip impératorning ishenchisige érishti?
Gep bilen, usul bilen we para bilen. «kona tangname»ge köre, uning anisi ashidé jemetidin bolghan türk qami idi; u yetim qélip, anisi bilen türkler arisida chong bolghan, kéyin ögey atisining «en» familisini alghan. tangname uning ismini türkche «jeng» dégen sözdin kelgen deydu; milward bolsa uning ismini soghdche «roxshan», yeni «nurluq» dep oquydu, u yérim soghd, yérim türk idi. u alte til biletti, chégra bazarlirida dellalliq qilatti. qoy oghrilap tutulghanda, uni tayaq bilen urup öltürmekchi bolghan qomandan jang shuguyge: «siz ikki qebilini yoqatmaqchi emesmu? némishqa méni öltürisiz!» dep warqiridi; jang uning sözini yaqturup qoyup berdi we kéyin uni oghulluqqa aldi.
u ordida téz östi. u impératorning amraq xanishi yang guyféyning oghulluqigha kirip, ordigha kirgende awwal uninggha, andin impératorgha tezim qilatti: «biz yatlar awwal anigha, andin atigha hörmet qilimiz.» u shunchilik sémiz idiki, qorsiqi tizidin éship sanggilap turatti, éghirliqi 330 jing idi; lékin impératorning aldida soghdlarning chaqpelek usulini shamaldek téz oynaytti. u ötken-kechken'ge para bérip, özi heqqide yaxshi gep qilduratti; yang gojung uning choqum isyan kötüridighanliqini éytqandimu, impérator uninggha ishinishtin waz kechmidi.
Menbeler: Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 200A: An Lushan، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
U qandaq isyan kötürdi, qandaq öldi?
Téz kötürülüp, téz öldi. «kona tangname»ge köre, 755-yili 11-ayda u fenyangda yang gojungni jazalash bahanisi bilen 150 ming atliq we piyade esker bilen isyan kötürdi. impériye uzun waqit tinch yashighanidi, xelq urushni bilmeytti; orda qarawulliri bazardiki ushshaq sodigerlerdin terkib tapqanidi. 12-ayda u loyangni aldi. oghli qingzong ordida öltürülgenlikini anglap, «oghlumning néme gunahi bar idi!» dep yighlap, esirge chüshken alte-yette ming hökümet eskirini öz'ara qirishqa buyrudi. 756-yili u özini yen impératori dep jakarlidi, andin tungguen ötkili yiqildi, impérator shüenzong sichuen'ge qachti.
uning bedini uninggha qarshi chiqti. sémizlikidin uning hemishe yarisi bar idi, isyandin kéyin közi asta-asta kor boldi, aghriqtin bekla jiddiyliship, etrapidikilerni urup-soqatti. 757-yili 1-ayning birinchi küni u mubareklesh murasimini aghriqtin otturida toxtatti. meslihetchisi yen juang we u özi axta qilghan, özi eng ishinidighan xizmetkar li ju'ér uning chédirigha kirip, chong qilich bilen qorsiqini yérip tashlidi. kor en lushen kariwitining béshida saqlaydighan qilichni izdep tapalmay, chédirni silkip: «bu öz öyümdiki oghri!» dep warqiridi we jan üzdi. uni kariwat astigha kolan'ghan orekke kigizge orap kömdi. kéyinki ayda tang impératori suzong uyghurlargha elchi ewetip, ulardin yardem soridi.
Menbeler: Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 200A: An Lushan، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست
Menbeler (2)
Bu yil peqet bir menbede körsitilgen; téxi ikkinchi menbe bilen tekshürülmigen.




