تارىخىم
TR
Tema
Yazı boyu
Hikâye yoluBatı Bölgeleri

Yerel vaha krallığı

Çölle dağlar arasında onlarca küçük krallık.

Ticaret yolları üzerinde yaşayan ve yüzyıllarca o an en güçlü büyük imparatorluğa haraç ödeyerek ayakta kalan Tarım vahalarının küçük şehir devletleri: Kroraina, Hoten, Kuça, Kaşgar ve ötekiler.

Küçük vaha devletleri büyük imparatorluklar arasında nasıl ayakta kaldı?

En güçlü olana, bazen de aynı anda ikisine eğilerek. MÖ 2. yüzyılda Hunlar Tarım'da, Çin kaynaklarında "Köleler Komutanı" denen bir memur tutuyor, Loulan'ı ve öteki şehirleri vergilendiriyor, adamlarını angaryaya alıyordu. Han sülalesi Hunlarla savaşmak için batıya gelince vahalar ikisinin arasında kaldı. Lop Nur yakınındaki Loulan iki saraya aynı anda rehine prensler gönderdi. Bugünkü Turfan yakınında bir geçitte bulunan Jushi o kadar çok savaş gördü ki Han sonunda bütün halkını başka yere taşıdı.

Sonraki efendiler de çoğunlukla aynı şeyi istedi. 5. ve 6. yüzyıllarda Baktria'dan gelen Akhunlar şehirleri boyun eğdirdikten sonra işlerine pek karışmadı, yalnızca vergi topladı. Krallar gelip geçti, ama vaha kasabaları, tarlaları ve ticaretleri onları vergilendiren her imparatorluktan uzun yaşadı.

Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

Bir vaha krallığının içinde hayat nasıldı?

Başkenti Loulan olan Şanşan krallığı için onun kendi yazışmalarını okuyabiliyoruz. Loulan'da ve bugünkü Minfeng'in kuzeyindeki bir yerde bulunan, Kharoşti yazısıyla bir Hint Prakrit dilinde yazılmış belgeler, toprak sahipleri ve çiftçilerden oluşan bir krallık gösterir. Başta memurlar vardı; serfler ve köleler koyun keçi güdüyor, buğday, darı, arpa ve şaraplık üzüm yetiştiriyordu. Valiler ayrıntılı bir kanuna göre davalara bakıyor, vergi topluyordu; en çok sevilmeyen yükümlülüklerden biri deve sürülerini bekleme angaryasıydı. Kadınlar mülk sahibi olabiliyordu, ama kadınlar erkeklerden daha sık alınıp satılıyordu. Budist rahipler manastırda değil halkın arasında yaşıyor, mülk ediniyor, evleniyor ve çocuk sahibi oluyordu.

Kaderini çöl belirledi. MS 50 dolaylarından itibaren iklim ısınıp kurudu, ırmaklar kuma daha az uzandı ve 4. ya da 5. yüzyıl başında Loulan terk edildi. Rahip Faxian 399'da çölü geçtiğinde, tek yol işaretinin ölülerin ağarmış kemikleri olduğunu yazdı.

Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

Kaynaklar (1)