Durak 3 / 11 · komutan · 1899 – 1951
Osman Batur
Öndirkaralı çocuk.
Önce Sheng Shicai'ye, sonra Gulca önderlerine, sonunda komünistlere karşı on bir yıl savaşan, Şubat 1951'de yakalanıp aynı yılın Nisan'ında Urumçi'de kurşuna dizilen Altaylı Kazak isyancı. Kazaklar onu millî kahraman olarak anar; yeni hükümetin radyosu ona 'haydut' ve 'Amerikan emperyalizminin uşağı' dedi. Kerey boyunun önderlerindendi; 1940'tan sonra ayaklanmanın başına geçti, 1943'te taraftarları onu han ilan etti, 1945'te Gulca kuvvetleriyle Çinlileri Altay'dan çıkardı ve 1946'da Milliyetçilere geçti.
Neden sırayla her tarafla savaştı?
Çünkü sırayla her taraf, uğruna savaştığı şeyi tehdit etti: Altay'daki Kazakların silahlarını, sürülerini ve kendi önderlerini koruma özgürlüğü. Ayaklanma Sheng Shicai'nin tasfiyelerinden sonra, hükümeti Kazak beylerini tutuklayıp silahlarını toplayınca başladı; 1940'ta Sarıtogay'da bir camiye yapılan saldırı çatışmaya dönüşen protestoları başlattı ve 1941'den itibaren Osman onu yönetti. 1943'te, belki dört yüz adam ve 150 tüfekle, Moğolistan ve Sovyetler Birliği'nin yardımıyla Bulgun'da han ilan edildi.
1944'te Gulca cumhuriyeti ayaklanınca ona katıldı; Ağustos 1945'te Kazakları Çin birliklerini Altay'dan çıkardı ve cumhuriyet onu vali yaptı. Ama 1946'da Gulca'yla bozuştu. Millward bu kopuşu Elihan Töre'nin ortadan kaybolmasına ve cumhuriyetin Sovyet yanlısı dönüşüne bağlar. Bundan sonra Milliyetçiler onu gizlice silahlandırdı; Haziran 1947'de Moğol birlikleri Baytik Bogda'daki kampına saldırdı; dünya basını bu çatışmayı Sovyetlerin Doğu Türkistan'a müdahalesi diye duyurdu.
Kaynaklar: Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009) · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Andrew D. W. Forbes, Warlords and Muslims in Chinese Central Asia (1986)
Sonu nasıl oldu?
Yeni hükümete karşı son bir direnişle. 1949 sonbaharında Amerikan konsolos yardımcısı Douglas MacKiernan Urumçi'den Osman'ın Barköl Gölü'ndeki kampına kaçtı ve onu komünistlere direnmeye teşvik etti. Osman ve halkı Çinghay–Gansu sınırına doğru çekildi. Ömer Kul'a göre 17'yi 18 Şubat 1951'e bağlayan gece yakalandı, 16 Mart'ta Urumçi'ye getirildi, sokaklarda dolaştırıldı, halk önünde yargılandı ve yirmi beş arkadaşıyla birlikte kurşuna dizildi; Kul günü 29 Nisan olarak verir, başkaları 28 Nisan ya da 1 Mayıs der. Son sözlerinin şu olduğu aktarılır: 'Ben ölebilirim, ama milletim vatanını mutlaka geri alacak.'
Kazaklar onu millî kahraman olarak anar; yeni hükümetin radyosu ona 'haydut' ve 'Amerikan emperyalizminin uşağı' dedi. Kul'a göre 1899'da Altay'da İrtiş kıyısındaki Öndirkara'da doğdu ve Kerey boyundandı.
Kaynaklar: Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009) · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Kaynaklar (3)
- Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009) · yalnız atıf
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · yalnız atıf
- Andrew D. W. Forbes, Warlords and Muslims in Chinese Central Asia (1986) · yalnız atıf




