تارىخىم
TR
Tema
Yazı boyu
Hikâye yoluKumul beyleri

Kumul Hanlığı (Qing'e bağlı)

Qing'in yanında duran beyler.

Qing yönetimi altında iki yüzyıldan fazla kendi küçük devletlerini koruyan ve son han Maksut Şah'ın ölümünden sonra kaldırılması 1931 ayaklanmasını başlatan Kumul'un Uygur beyleri. 1697'den 1930'a kadar sürdü.

Kumul prensleri Qing döneminde kendi devletlerini nasıl korudu?

Kazanan tarafta yer almış olarak. Kumul ve Turfan hükümdarları Cungarlara karşı savaşlarda Qing'e yardım etmişti; karşılığında Qing'in Moğol beyleri için kullandığı düzen içinde "prens" (vang) yapıldılar. Devlete vergi ödemiyor, Qing hanedanı mensupları gibi unvanlar taşıyor, kendi maiyetlerini tutuyor ve topraklarındaki halkı serf olarak yönetiyorlardı. Aileleri Tarım'ın başka şehirlerine de en yüksek Müslüman memurları veriyordu. Qing 1870'lerde geri dönünce Kumul prensi, ataları İmparator Qianlong'a yardım ettiği gibi Zuo Zongtang'a yardım etti ve Sincan 1884'te eyalet olduktan sonra da topraklarını ve serflerini korudu.

Sonuncuları Maksud Şah huzura çıkmak için Pekin'e gider, saraya haraç olarak kavun gönderirdi; Çince konuşur, saray bahçesini bir Pekin bahçesi gibi düzenlemişti. Kul 1928'de beylikte 25–30 bin Uygur, prensin emrinde 21 bey ve Çin askerlerinden daha iyi eğitildiği söylenen bir Uygur muhafız birliği sayar. Kul Çince vang kelimesinin hanlık değil "bey", beylik diye çevrilmesi gerektiğini savunur.

Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009)

Kaldırılması neden bir ayaklanma başlattı?

Çünkü prensten şikâyet eden halk yeni düzeni daha kötü buldu. Prensin angaryası çoktandır hoşnutsuzluk yaratıyordu: 1907'de yaklaşık bin Uygur köylüsü onun konağına gelip Çinli yerleşimciler gibi, serf değil kiracı olarak muamele görmek istedi; 1912'de Kumul Uygurları Timur adlı bir önderle ayaklandı. Maksud Şah ölünce vali Jin Shuren beyliği, Kul'a göre 1931'de (Forbes ve Millward'da 1930), kaldırıp eski Han sülalesi adları verdiği üç ilçeye böldü.

Urumçi hemen ilk yıl için çift tarım vergisi koydu. Uygur çiftçilerin nadasa bıraktığı topraklar alınıp tohum, alet ve iki yıl vergi muafiyetiyle birlikte Gansu'daki kıtlıktan kaçan Han göçmenlerine verildi; Uygurlara çöl kenarındaki susuz topraklar kaldı. Şubat 1931'de Kumul dışındaki bir köyde Çinli bir vergi tahsildarı bir Uygur babayı kızını kendisine vermeye zorladı; düğün sırasında öfkeli Uygurlar onu ve adamlarını öldürdü. Kalabalık ilçenin karakollarını bastı ve Kumul ayaklanması başladı; kısa sürede başına merhum prensin iki veziri, Hoca Niyaz ve Yolbars Han geçti.

Kaynaklar: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009)

Kaynaklar (2)