Téma · ≈ 384-yil – 1826-yil
Din
Budda dini, mani dini, xiristiyan dini we islam dini bu yurtta yanmuyan yashighan we almiship turghan.
24 weqe · 10 kishi · 5 buyum

Néme üchün bu yerde shunche köp din uchrashti?
Chünki yollar bu yerdin ötetti. milward bu zéminning kishiliri üchün milliy kimlik barliqqa kélishtin ilgiri dinning bir nechche türlük baghlinish usulining biri ikenlikini, mahayana we térawada buddizmi, zoro'astirizm, néstoriyan xiristiyanliqi, islam we türlük sopiliq teriqetliri bu yerde yanmuyan yashighanliqini yazidu. kuchar etrapidiki qizil ming'öyliri hindistanning taghqa öy oyup, ichini sizish en'enisining ottura asiyagha yétip kelgini idi; uning tam resimliri soghd, gandhara, hindistan we irandin ilham alghan, emma yéshil we kök rengliri peqet kucharghila xas. yipek yolidiki sodigerlerning köpinchisi bolghan soghdlar asasen zoro'astirizmchi idi, beziliri budda dinigha kirip, sutralarni xenzuchigha terjime qilghan.
hökümdarlarmu din tallidi. 762 yaki 763-yili uyghur xaqani bögü loyangda soghdlar bilen uchrashqandin kéyin mani dinigha kirdi. uyghurlar turpan'gha köchkendin kéyin, bezeklik we qizildiki tam resimliri ularning mani dini, buddizm we néstoriyan xiristiyanliqini qollighanliqini körsitidu. qara xitay gurxanlirimu hemme din'gha keng qorsaq idi: qeshqer néstoriyan yépiskopluqi idi, chu deryasi boyida xiristiyanliq, semerqentte yehudiy dini güllen'gen.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Islam bu zéminning dini qandaq boldi?
Asta-asta, texminen besh yüz yilda. qaraxaniy shahzadisi sutuq bughraxan 10-esirde musulman bolup, islamni xelqi arisida tarqatti; islam menbelirige köre, u wapat bolup besh yildin kéyin, 960-yili «türklerning ikki yüz ming chédiri» islamni qobul qilghan. qeshqer we xoten otturisidiki urush uzun'gha sozuldi, 1006-yildin ilgiri qeshqer xani yüsüp qadirxan xotenni aldi. sutuq bughraxanning atushtiki maziri bügünmu hörmet qilinidu.
sherq uzun waqit buddizmda qaldi. 1390-yillarda moghul xani xizir xoja «xitay»gha qarshi ghazat qilip, turpan we qochuni aldi; lékin buddizm turpandin birdinla yoqalmidi: 15-esirning béshida turpan hökümdarliri béyjinggha budda rahibliri bashchiliqidiki elchilerni ewetken; 1420-yili u yerdin ötken tömüriy elchi hafiz abru «butxanilar»ning köplükini we bayliqini tilgha alghan, peqet 1450-yillargha kelgendila meschitler seyyahlarning xatiriliride körünidighan derijide köpeygen. kuchargha islamning qachan yetkenliki heqqide ikki xil bayan bar.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Chao-jung Ching, “Kucha”, Encyclopaedia Iranica (2021)
Weqeler
384-yilLüy Guang Kucharni AldiUrush · Kuchar Nahiyisi- ≈ 400-yilFashyen XotendeWeqe · Xoten Shehiri
≈ 401-yilKumarajiwa Chang'en'ge KeldiWeqe · Shi'en Shehiri- ≈ 620-yilGawchangdiki Soghdi SodigerliriWeqe · Qochu Qedimki Shehiri
≈ 628-yilShüenzang We Gawchang PadishahiWeqe · Qochu Qedimki Shehiri
644-yilShüenzang XotendeWeqe · Xoten Shehiri
≈ 762-yilUyghur Xaqani Mani Dinini Qobul QildiDiniy özgirish · Ordu Baliq- 840-yilQirghizlar Uyghurlarni Mongghuliyedin Qoghlap ChiqardiYimirilish · Turpan Wilayiti
≈ 932-yilSutuq Bughraxan Musulman BoldiDiniy özgirish · Atush Shehiri- 960-yilTürklerning Keng Kölemde Musulman BolushiDiniy özgirish
- ≈ 981-yilSung Elchisi QochudaWeqe · Qochu Qedimki Shehiri
- 1006-yilQaraxaniylar Xotenni AldiYimirilish · Xoten Shehiri
- 1145-yil«pap Yuhanna» RiwayitiWeqe
- ≈ 1209-yilIdiqut Chinggizxan'gha BoysundiWeqe · Turpan Wilayiti
- ≈ 1218-yilMani Dini Qochuda Ornini YoqattiWeqe · Qochu Qedimki Shehiri
- 1218-yilKüchlük We Xoten MusulmanliriYimirilish · Xoten Shehiri
- ≈ 1333-yilChaghatay Xanliqi Ikkige BölündiQozghilang · Ghulja Shehiri
- 1347-yilIslam Dini Kuchargha KeldiDiniy özgirish · Mewlane Ershidin Maziri
≈ 1351-yilTughluq Tömürxan Musulman BoldiDiniy özgirish · Mewlane Ershidin Maziri- ≈ 1390-yilXizir Xoja Turpan'gha Ghazat QildiDiniy özgirish · Qochu Qedimki Shehiri
≈ 1679-yilJunggharlar Tarim Oymanliqini Aldi, Apaq Xoja Textke ChiqtiYimirilish · Yeken Nahiyisi
1826-yilJahan'gir Xoja Qeshqerni AldiQozghilang · Qeshqer Shehiri- ?Xotenning Qurulush RiwayitiQurulush · Xoten Shehiri
- ?Uyghur Xanlirining Derextin Tughulush RiwayitiQurulush








