Hökümdar · ? – 734-yil Belkim
Bilge Qaghan
بىلگە قاغان
Orxun menggü tashliri uning tilidin sözleydighan, inisi kül tégin we meslihetchisi tonyuquq bilen tang bilen tinchliq we soda ornatqan, öz weziri teripidin zeherlen'gen qaghan.
u ikkinchi türk xanliqini 716-yildin 734-yilghiche bashqurghan; ölüshtin burun zeherligüchi buyruq chor we uning terepdarlirini öltürtken.

Hayati we eserliri
- ≈ 716-yil – 720-yilWeqeTonyuquq Sheher Sélishqa Qarshi ChiqtiTonyuquqning sheherler türklerning halakiti bolidu dégen agahlandurushi.
- 734-yil · Talash-tartishliqWapat bolghanDepne qilin'ghan jay: Orxun Wadisi
U tashlargha néme üchün öz tarixini oydurdi?
Türkler dölitini bir qétim qandaq yoqatqanliqi we uni qandaq qayturuwalghanliqini untup qalmisun dep. «deydighan hemme sözümni bu menggü tashqa yazdim,» deydu u begliri we xelqige; «uninggha qarap bilinglar.» uning pikri: ittipaqliq, ötüken yéride turush, xenzu yurti bilen soda qilish, emma uning sayisige kirmeslik, chünki uning tatliq sözi we yumshaq yipiki türklerge ellik yilliq qulluqqa chüshken. u qaghan süpitide qilghanliri bilenmu pexirlinidu: «yoq, yoqsul xelqni tirildürdüm; yoqsulni bay, azni köp qildim.» uning öz téshi inisiningkige yéqin turidu, her ikkiside u birinchi shexs bilen sözleydu.
uning hökümranliqi (716–734) ikki ademge tayan'ghan: qoshun'gha qomandanliq qilghan inisi kül tégin we uni sépilliq sheher we ibadetxana sélishtin yan'ghan qéri meslihetchi tonyuquq. ular bilen u tang bilen tinchliq we soda ornatqan. axirida weziri buyruq chor uni zeherligen; ölüshtin burun u zeherligüchi we uning terepdarlirini öltürtken. uning ölgen yili talash-tartishliq: köp menbelerge köre 734, bezilirige köre 732.
Menbeler: Vilhelm Thomsen, Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées (Helsingfors, 1896) · Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Talash-tartishliq · qarashlar yanmuyan
Bilge qaghan qaysi yili ölgen?
Eng keng qobul qilin'ghan qarash
734-yil
Uning menggü téshi (tomsén): keyyüen 22-yili (734); tash 735-yili tiklen'gen.
Vilhelm Thomsen, Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées (Helsingfors, 1896) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
732-yil
«kona tangname»: keyyüen 20-yili weziri buyruq chor uni zeherligen (732).
Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست
Bashqa qarashlarmu öz menbeliri bilen körsitildi.
Menbeler (3)
- Vilhelm Thomsen, Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées (Helsingfors, 1896) · Ammiwi mülük
- Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Ammiwi mülük
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · Peqet menbe körsitilidu





