تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Hékaye yoliTürk: Bu Namdiki Tunji Impériye

Bumin Qaghan

«sen méning tömürchi qulum».

Türk namini kötürgen tunji dölet bolghan türk xanliqini qurghan «tömürchi qul». u ju'enju'en xanidin qiz sorighanda, uninggha «sen méning tömürchi qulum» déyilgen. 552-yili u ju'enju'enlerni tarmar qilip, il qaghan unwanini alghan we shu yili wapat bolghan.

پىنارباشىدىكى تۈركلۈك ئابىدىسىدە بۇمىن قاغان ھەيكىلى (ھازىرقى)
پىنارباشىدىكى تۈركلۈك ئابىدىسىدە بۇمىن قاغان ھەيكىلى (ھازىرقى)Vikiçizer · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Bir «tömürchi qul» qandaq qilip impériye qurdi?

Haqaretni urushqa aylandurush arqiliq. «juname»ge köre türkler altayning jenubida ju'enju'en xanliri üchün tömür ishleytti. bumin awwal isyan kötürgen bir xelqni yéngip ju'enju'enlerge yardem qilghan, andin ularning xani anaguydin qizini sorighan. jawab kelgen: «sen méning tömürchi qulum, bundaq sözni qandaq qilip éghizinggha alisen?» bumin elchini öltürüp, ju'enju'enler bilen alaqini üzgen we uning ornigha gherbiy wéy melikisige öylen'gen. 552-yilning birinchi éyida u ularni tarmar qilghan; ularning xani özini öltürgen, bumin «elning qaghani» dégen menidiki il qaghan unwanini alghan. u shu yili wapat bolghan.

uningdin burunla sirttikiler kélidighan ishni sezgen: gherbiy wéy 545-yili türklerge bir soghdi elchi ewetkende, ular xushal bolup «büyük bir dölettin elchi keldi; millitimiz güllinidu» dégen. buminning oghulliri we inisi istemi dewride xanliq mongghuliyedin ottura asiyaning ichki qismighiche sozulghan; kül tégin menggü téshi bumin we istemini dunyaning töt bulungigha yürüsh qilghan ejdadlar dep tilgha alidu.

Menbeler: Zhou shu (Book of Zhou), chapter 50: the Türks، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-kiue (Turcs) occidentaux (St Petersburg, 1903) · Vilhelm Thomsen, Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées (Helsingfors, 1896)

Menbeler (3)