Béket 11 / 12 · Hökümdar · ? – 734-yil
Bilge Qaghan
Zeherlen'gen xaqan.
Orxun menggü tashliri uning tilidin sözleydighan, inisi kül tégin we meslihetchisi tonyuquq bilen tang bilen tinchliq we soda ornatqan, öz weziri teripidin zeherlen'gen qaghan. u ikkinchi türk xanliqini 716-yildin 734-yilghiche bashqurghan; ölüshtin burun zeherligüchi buyruq chor we uning terepdarlirini öltürtken.

U tashlargha néme üchün öz tarixini oydurdi?
Türkler dölitini bir qétim qandaq yoqatqanliqi we uni qandaq qayturuwalghanliqini untup qalmisun dep. «deydighan hemme sözümni bu menggü tashqa yazdim,» deydu u begliri we xelqige; «uninggha qarap bilinglar.» uning pikri: ittipaqliq, ötüken yéride turush, xenzu yurti bilen soda qilish, emma uning sayisige kirmeslik, chünki uning tatliq sözi we yumshaq yipiki türklerge ellik yilliq qulluqqa chüshken. u qaghan süpitide qilghanliri bilenmu pexirlinidu: «yoq, yoqsul xelqni tirildürdüm; yoqsulni bay, azni köp qildim.» uning öz téshi inisiningkige yéqin turidu, her ikkiside u birinchi shexs bilen sözleydu.
uning hökümranliqi (716–734) ikki ademge tayan'ghan: qoshun'gha qomandanliq qilghan inisi kül tégin we uni sépilliq sheher we ibadetxana sélishtin yan'ghan qéri meslihetchi tonyuquq. ular bilen u tang bilen tinchliq we soda ornatqan. axirida weziri buyruq chor uni zeherligen; ölüshtin burun u zeherligüchi we uning terepdarlirini öltürtken. uning ölgen yili talash-tartishliq: köp menbelerge köre 734, bezilirige köre 732.
Menbeler: Vilhelm Thomsen, Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées (Helsingfors, 1896) · Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Menbeler (3)
- Vilhelm Thomsen, Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées (Helsingfors, 1896) · Ammiwi mülük
- Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Ammiwi mülük
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · Peqet menbe körsitilidu





