Béket 7 / 12 · Emeldar
Tonyuquq
«biz tangning yüzdin birimu emes».
Bilge qaghan'gha sépilliq sheher we ibadetxana salmasliqni éytqan qéri meslihetchi: türkler tangning yüzdin birichilikmu emes, ulargha peqet su we ot-chöpke egiship köchkenliki üchünla qarshi turalaydu. u ikkinchi türk xanliqining meslihetchisi we serkerdisi idi.
U néme üchün sheher sélishqa qarshi chiqti?
Chünki u olturaqlashqan türklerning béshigha néme kelgenlikini körgenidi. 716-yili textke chiqqan bilge qaghan sépilliq sheherler, budda we dawjiyaw ibadetxaniliri salmaqchi bolghanda, u waqitta yetmishtin ashqan bu qéri adem tang yilnamilirining sözi bilen mundaq jawab bergen: türkler tangning yüzdin birichilikmu emes; biz ulargha peqet su we ot-chöpke egiship, küchlük waqtimizda hujum qilip, ajiz waqtimizda taghqa chékin'genlikimiz üchünla qarshi turalaymiz. özimizni sépil ichige qamisaq, birla meghlubiyet bizni tügitidu. budda we dawjiyaw dinliri ademlerge yumshaq we ajiz bolushni ögitidu, urushushni emes.
qaghan uning sözini anglighan. qiriq yildin kéyin türklerning ornini alghan uyghurlar del eksiche qilghan: ular dalada sheherlerni salghan we soghdilardin yéngi bir dinni qobul qilghan.
Menbeler: Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست
U kim idi?
Ikkinchi türk xanliqining üch qaghanining meslihetchisi we serkerdisi: 682 yaki 683-yildin kéyin uning bilen birlikte döletni qayta qurghan iltérish, qapaghan we bilge. orxun yadikarliqlirining shimalida iltérish, qapaghan we bilge qaghanlarning weziri süpitide uning tilidin sözleydighan ikki tash bar; ular tonyuquq menggü téshi dep atilidu.
Menbeler: Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست
Menbeler (2)
- Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · Ammiwi mülük
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · Peqet menbe körsitilidu




