Béket 5 / 11 · Emeldar
Wang Yendé
Arslan xan'gha ewetilgen elchi.
980-yillarda qochudin yazghan melumati («yurtta kembeghel yoq») uyghur idiqut dölitidiki kündilik turmushning eng janliq shahit teswirlirining biri bolghan sung elchisi. xan teyzung uni qochu hökümdari «arslanxan»ning 981-yilidiki elchilikige jawaben ewetken; melumati «sungname»ge köchürülgen.
U qochugha qandaq yetti?
Bir yilda, chöl we deryalardin ötüp. «sung tarixi»ning 490-babigha köre, 981-yili qochu hökümdari özini «gherbiy juning jiyeni, arslan xan» dep atap, sung sariyigha elchi ewetti; shu yili 5-ayda impérator teyzong jawab üchün wang yendé we bey shünni qochugha ewetti. wang yendé qaytqandin kéyin seper xatirisini sundi. yolda bir qebile ötken elchilerdin «dadan'g» dep atalghan sowgha alatti; ular sériq deryadin qoy térisini püwlep yasalghan sal bilen yaki tögilerge söritilgen yaghach sal bilen ötti; qum üch chi chongqur bolghan yerlerde atlar mangalmighachqa töge mindi; adem yoq chölde kündüzi quyashqa, kéchisi aygha qarap yol tapti.
qumulda (iyju) u 714-yildin béri on nechche ewlad sheherni bashqurghan, tang yarliqlirini téxiche saqlawatqan chén jemetini kördi; u yerdiki qoylarning quyruqi shundaq éghir idiki, ular mangalmaytti, chongining quyruqi üch jing kéletti. shamal chiqidighan «jin-alwasti chöli»de ular öz dölitining qa'idisi boyiche qurbanliq qilip, shamalni toxtitishni tilidi. 982-yili 4-ayda ular qochugha yetti.
Menbeler: Song shi (History of the Song), chapter 490: Gaochang and the Uyghurs (with Wang Yande's report)، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست
U ordida özini qandaq tutti?
Ordining hörmitini qoghdap. wang yendéning xatirisige köre, u yetkende arslan xan beshbaliqta yazliqta idi, uning taghisi döletni saqlap turatti. taghisi aldin adem ewetip: «men xanning taghisi, elchi manga tezim qilamdu?» dep soridi. wang yendé: «orda permanini élip keldim, qa'ide boyiche tezim qilmaymen» dédi. «xan'gha tezim qilamsen?» — «qa'ide boyiche uningghimu qilmaymen.» bir nechche kündin kéyin taghisi uni qobul qildi, emma nahayiti hörmet bilen. beshbaliqta xan, shahzadiler we xizmetchiler sherqqe qarap tezim qilip, impératorning sowghilirini qobul qildi; yénida bir kishi zangza chélip turdi, xan zangza awazini anglighanda tezim qildi.
u u yerde köp nersini kördi: beshbaliqning shimaliy téghidin noshadil chiqatti, kechte u yerdin mesh'eldek yalqun kötürülüp, qush we chashqanlarni qizil yorutatti; uni qazghuchilar yaghach ayagh kiyetti. u yerdiki kishiler aq tenlik, ishchan bolup, altun, kümüsh, mis we tömürdin buyum yasashqa we qashtéshi oyushqa mahir idi; yaxshi at bir top yipekke teng kéletti, namratlarmu gösh yeytti. bir qitan elchisi xan'gha sung elchisi zéminingni charlawatidu dep agahlandurghanda, wang yendé xan'gha: «qitanlar junggogha héchqachan boysunmighan; u arimizgha bölgünchilik salmaqchi, uni öltürey» dédi; xan qattiq tilep, uni toxtatti. u 984-yili 4-ayda, yüz nechche kishilik qochu elchiliri bilen keyféngge qaytip keldi.
Menbeler: Song shi (History of the Song), chapter 490: Gaochang and the Uyghurs (with Wang Yande's report)، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست




