Durak 9 / 12 · komutan · ≈ 683 – ≈ 731
Kül Tigin
Tahtı reddeden prens.
Rakiplerini öldürüp ağabeyi Bilge'yi tahta çıkaran ve tahtı kendisi reddeden, anıt taşı Orhun yazıtlarının en ünlüsü olan prens. Kutluk Kağan'ın oğluydu ve Bilge Kağan'ın ordusunu yönetti; darbe, Kapgan Kağan'ın 716'daki ölümünden sonra geldi.

Nasıl bir savaşçıydı?
Ağabeyinin taşı bunu savaş savaş, atların adını vererek anlatır. Otuz bir yaşında, Çinli general Çaça Sengün'e karşı, Tadık Çor'un boz atına binip saldırdı, at öldü; sonra boz İşbara Yamtar'a, o da öldü; sonra yağız Kedimlig'e bindi ve yüzden fazla adamı okla vurdu. Oğuzlara karşı ak atı Alp Şalçı ile tekrar tekrar, kula atı Az Yağız ile saldırdı; bir keresinde iki adamı mızrakladı. Oğuzlar kağanın ordusuna saldırınca, 'öksüz' anlamına gelen ak atı Ögsiz'e binip dokuz adamı mızrakladı ve orduyu teslim etmedi. 'Kül Tigin olmasaydı,' der Bilge, 'anam hatun, kız kardeşlerim, gelinlerim kul olurdu, sizin de çoğunuz ölürdünüz.'
Buğra bir batı cephesi ekler: onu 706–709'da Arap komutanı Kuteybe bin Müslim'le Tirmiz ve Buhara'da savaşan, iki kez kazanan ve bir gece baskınında yaralanan Türk komutanıyla bir tutar. Yazıtın kendisi yalnızca kardeşlerin Demir Kapı'ya kadar sefer ettiğini söyler.
Kaynaklar: Vilhelm Thomsen, Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées (Helsingfors, 1896) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Öldüğünde ne oldu?
Ağabeyi, bugün de okuyanı etkileyen sözlerle yas tuttu: 'Gözüm görse de görmez gibi, aklım bilse de bilmez gibi oldum. Zamanı Tanrı belirler; insanoğlu hep ölmek için doğmuştur.' Bilge Tang imparatorundan taş ustaları istedi, Orhun vadisinde onun için bir yapı, bir heykel ve yazılı taş diktirdi; imparator Xuanzong taşın bir yüzündeki Çince metni kendisi yazdı. O taş, Kül Tigin yazıtıdır. Çoğu anlatıma göre 731'de öldü (bazıları 732 der).
Kim olarak doğduğundan çok neyi seçtiği önemlidir: 716'da Kapgan Kağan ölünce Kapgan'ın oğullarını öldürdü, ağabeyini tahta çıkardı ve tahtı kendisi reddetti.
Kaynaklar: Vilhelm Thomsen, Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées (Helsingfors, 1896) · Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks, Çince asıl metin, Wikisource
Kaynaklar (3)
- Vilhelm Thomsen, Inscriptions de l'Orkhon déchiffrées (Helsingfors, 1896) · kamu malı
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · yalnız atıf
- Jiu Tangshu (Old History of the Tang), chapter 194A: the Türks, Çince asıl metin, Wikisource · kamu malı





