تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Weqeler · 567-yil

Türk Elchiliri Wizantiyede

Türkler bilen wizantiyeni parsqa qarshi ittipaqdash qilghan, yipekke parsni chetlep ötidighan yol achqan elchilik.

soghdluq maniyax pars taqiwetken jenubiy yolni emes, kaspiy déngizining shimalidiki yolni tallap, kawkazdin éship, 567-yilining axirida konstantinopolgha yétip bardi we impérator yustin II ge yipek we «skif» herpliri bilen yézilghan xet tapshurdi. 568-yili awghustta yustin uni kilikiyelik zémarx bashchiliqidiki elchiler bilen qayturdi; türk xaqani istemi zémarxni parsqa qarshi yürüshige bille élip mangdi.

Rim elchiliri xaqanning ordisida némilerni kördi?

Ularni heyran qaldurghan bayliqni. wizantiye tarixchisi ménandérning xatirisini shawannés mundaq bayan qilidu: zémarx soghdqa yetkende bezi türkler uninggha tömür sétishni teklip qildi; ménandérning pikriche, ular öz yurtida tömür kéni barliqini bildürmekchi idi. shawannés buni türklerning jurjanlargha béqin'ghan waqtida tömürchilik qilghanliqi heqqidiki xenzuche xatire bilen sélishturidu. andin türk qamliri elchini ot arisidin ötküzüp paklidi; bu adet 13-esirde mongghullardimu bar idi.

xaqan istemi chédirida ikki chaqliq, kérek bolsa at söreydighan altun orunduqta olturatti; chédir eng chirayliq rengler bilen maharet bilen toqulghan yipekler bilen bézelgen idi. méhmanlargha üzümdin ishlenmigen tatliq bir ichimlik bérildi; shawannés uni qimiz dep qaraydu. bashqa künlerde ular qobul qilin'ghan chédirlarda altun kariwat, altun koza we bochkilar, töt altun tawus kötürgen altun hel bérilgen kariwat, kümüsh qacha-qucha bilen tolghan harwilar we wizantiyeningkidin qélishmaydighan kümüsh haywan heykelliri bar idi. shawannés: biz heqiqiy yawayi dep qarashqa könüp qalghan bu türkler oylighandek qopal emes idi, ularning qimmetlik métaldin yasalghan sen'iti bolsa qimmiti üchünla éritilip yoqalghan, dep yazidu.

Menbeler: Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-kiue (Turcs) occidentaux (St Petersburg, 1903)

Elchiliktin néme netije chiqti?

Parsqa qarshi ittipaq we uzun munasiwet. türkler aqhunlarning ornini élip mawera'unnehrge ige bolghandin kéyin pars bilen qoshna boldi, kaspiy déngizining shimali arqiliq wizantiye bilen alaqe qilalaydighan boldi; ularning siyasiy yönilishini bir soda mesilisi, yipek belgilidi. istemi zémarxni parsqa qarshi yürüshige élip mangdi. talasta pars elchisi xaqanning huzurigha keldi; xaqan uni ziyapetke chaqirip, rim elchisidin töwen olturghuzup haqaretlidi we parslarning naheqliqini tilgha élip eyiblidi; pars elchisi bolsa meghrurluq bilen jawab qayturdi.

zémarx émba, yayiq (oral) we wolgadin ötüp qaytti; uning bilen taghma isimlik, «tarqan» unwanliq bir türk elchisi bille bardi, bu unwan bilge xaqan menggü téshidimu bar. munasiwet shuning bilenla toxtimidi: türk anankastés konstantinopolgha bardi, rimliqlardin éwtixiyos, kéyin 576-yili yene bir elchilikni bashlighan waléntin türklerge keldi. lékin yipek sodisidiki orni özgermekte idi: yustiniyan dewride yipek qurtining tuxumliri wizantiyege élip kélin'gen, 568-yili yustin II heyran qalghan türk elchilirige rimliqlarningmu yipek qurti béqishni bilidighanliqini körsetken.

Menbeler: Édouard Chavannes, Documents sur les Tou-kiue (Turcs) occidentaux (St Petersburg, 1903)

Sewebi we netijisi

  1. 545-yil · SewebiBir Soghd Elchi Türklerge Bardi
  2. ≈ 567-yil – 568-yilTürk Elchiliri Wizantiyede
Istanbul · XeritideXeritem →
Menbeler (1)

Bu yil peqet bir menbede körsitilgen; téxi ikkinchi menbe bilen tekshürülmigen.

Bu yerdin qeyerge?

Xataliq melum qilish

Özingizni yaki a'ilingizni tonutidighan uchur yazmang.

XeritemHékaye yoli · 4/11 · Kéyinki béket5 · Gawchangdiki Soghdi Sodigerliri