تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Kishiler · Alim

Tata Tunga

تاتا تۇڭا

Nayman xanining altun tamghisi we uyghur yéziqini chinggizxan'gha élip kelgen, mongghul shahzadilirige yéziq ögetken uyghur katip.

naymanlar yimirilgende tutulghan; chinggizgha tamghini saqlash uning burchi ikenlikini éytqan, chinggiz uni yénida élip qalghan.

Hayati we eserliri

  1. ≈ 1204-yil – 1208-yilYéziqMongghullar Uyghur Yéziqini Qobul QildiUyghur yéziqi mongghullarning yéziqigha aylandi, ichki mongghulda hazirmu shundaq.

Esirge chüshken bir katip qandaq qilip mongghullarning mu'ellimi boldi?

Bir tamgha arqiliq. «yüen tarixi»ning 124-babigha köre, tata tunga uyghur bolup, eqilliq, sözmen, öz yurtining yéziqini puxta bilidighan kishi idi. nayman xani tayan xan uni ustaz qilip, altun tamghisini we pul-ashliqini uninggha tapshurghanidi. chinggizxan naymanlarni yoqatqanda, tata tunga tamghini qoynigha sélip qachti, emma tutuldi. chinggiz uningdin: tayanning xelqi we zémini manga ötti, sen tamghini kötürüp nege barisen? dep soridi. u: bu méning wezipem, ölgüche saqlap, uni eslidiki xojayinimgha tapshurmaqchi idim, dep jawab berdi. chinggiz: sadaqetlik adem iken! dédi.

chinggiz tamghining némige ishlitilidighanliqini soridi: pul-ashliq kirim-chiqimi, adem teyinlesh, hemme ishta ispat üchün, dédi u. shuningdin kéyin chinggizning permanlirigha tamgha bésilidighan boldi, uni saqlash yene tata tungagha tapshuruldi. u öz yurtining yéziqini yaxshi bilidighanliqini körsetkendin kéyin, chinggiz uninggha shahzadilerge uyghur yéziqi bilen mongghul tilini yézishni ögitishni buyrudi. u baj xatiriside tamgha ishlitishni we uyghur yéziqini élip kirgen; bu yéziq mongghul tili üchün qobul qilinip, bügünmu ichki mongghulda ishlitilidu.

Menbeler: Yuan shi (History of the Yuan), chapter 124: Tatatunga، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

U qandaq adem idi?

Pak we éhtiyatchan. «yüen tarixi»gha köre, ögedey textke chiqqanda uni orda xezinisidiki qash tamgha, altun we yipeklerni bashqurushqa qoydi. uning xotuni ogewül xanim shahzade qaracharning énik'anisi qilindi, a'ilige da'im sowgha bérildi. tata tunga oghullirini chaqirip: padishah ananglar shahzadini baqqini üchün mushunche sowgha berdi, bular silerge tewe emes; awwal shahzadining éhtiyajigha ishlitilsun, ashqinini bölüshünglar, dédi. ögedey buni anglap, etrapidikilerge: tata tunga men bergen sowghini awwal shahzadige ishletti, uning pakliqini körünglar, dédi we uni téximu hörmetlidi.

u késel bilen wapat boldi. 1310-yili uninggha ölgendin kéyin yenmén wilayitining gungi dégen unwan bérildi. uning töt oghlining biri shahzade qoshunini qoghdap jengde öldi, biri atisining ornida orda xezinisini bashqurdi. uning ögetken yéziqi bolsa uningdin uzun yashidi: mongghul impériyeside uyghurlar shahzadilerning mu'ellimi we emeldar bolup, köpinchisi yuqiri mensepke yetti.

Menbeler: Yuan shi (History of the Yuan), chapter 124: Tatatunga، ۋىكىمەنبەدىكى خەنزۇچە ئەسلى تېكىست · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

Menbeler (2)

Bu yerdin qeyerge?

Xataliq melum qilish

Özingizni yaki a'ilingizni tonutidighan uchur yazmang.

Hékaye yoli · 3/10 · Kéyinki béket4 · Mongghullar Uyghur Yéziqini Qobul Qildi