تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Döletler

Yettesheher (yaqupbeg Döliti)

يەتتەشەھەر (ياقۇپبەگ دۆلىتى)

Qoqentlik bir emeldar tarim oymanliqida qurghan, en'gliye we rosiye bilen shertname imzalap, osmanlilar bilen alaqe baghlighan, ching 1877-yili qaytip kelgende yimirilgen dölet.

yaqupbeg uni 1865-yili qeshqerni merkez qilip qurghan.

Yettesheher (yaqupbeg Döliti) bayriqi

Yettesheherde turmush qandaq idi?

Burunqidin qattiq, namrat we közitish astida. 1873–1874-yilliri yekenlik bir dukandar forsayt bashchiliqidiki en'gliye elchilikige bazar künining qandaq bolup qalghanliqini sözlep bergen: déhqanlar yenila tuxum, paxta we qoylirini élip kélip, chit rext élip qaytatti, lékin xitay zamanida kishiler her küni élim-sétim qilatti. u chaghda ademlerni derre bilen namazgha heydeydighan, ayallarni kochidin qoghlaydighan alte muhtesiplik qazi re'is yoq idi; ademler arisida sazchilar, darwazlar, palchilar we qissexanlar aylinip yüretti. aldamchilar we haraqkeshler heqqide u: «hazirmu bar, lékin unche ashkara emes, chünki biz hazir islam astida, sheri'et qattiq ijra qilinidu» dégen.

yaqupbeg özini ghazi süpitide körsitip, apaq xoja we sutuq bughraxan mazarlirini ongshatti. lékin emeldarlirining ma'ashi yoq idi, ular xelqtin jan baqatti; xitay sodisi, hetta qashtéshi kanlirimu toxtap qalghanidi; qoshunnimu shu yerde béqish kérek idi: milwardning hésabiche texminen 40 ming, bughraning hésabiche peqet urush üchünla 80 ming kishi.

Menbeler: T. D. Forsyth, Report of a Mission to Yarkund in 1873 (Calcutta, 1875) · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)

Yaqupbeg döliti qandaq idare qilin'ghan?

Hemme ish birla ademdin ötetti. bughraning yézishiche, yaqupbegning ne kéngeshmisi, ne weziri bar idi; u hökümdarning bashqilarning meslihiti bilen ish qilishini ajizliq dep qaraytti; eng yéqin ademlirimu muhim qararlarni perman chiqqandila biletti. uning qol astida «dadxah» dep atilidighan waliylar her bir wilayetni dégüdek xalighanche bashquratti. ularning yighidighan muqim béji yoq idi: yaqupbeg peqet munche altun, kümüsh yaki ashliq ewetilsun dep buyruytti, uning üstige her bir waliy birnechche ayda bir qétim uninggha «tartuq» élip kéletti, kim köp élip kélishte beslishetti. birer kishi ölse, mirasining yérimi yaki üchtin biri xezinige élinatti.

waliylarning köpinchisi we qoshunning yadrosi qoqenlikler we gherbtin kelgen bashqa musapirlar idi; bughra ularning yer béji we bajdin xaliy ikenlikini, yerlik xelqning bolsa ulargha qarshi héchqandaq hoquqi yoqluqini yazidu. milwardmu oxshash xulasige kélidu: asasen bir ishghaliyet hakimiyiti.

Menbeler: Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

Yettesheher qandaq yiqilghan?

Dégüdek urushsizla. 1877-yili yaqupbegning londondiki elchisi en'gliyening wasitisi bilen, xitayning aliy hoquqini étirap qilip, qeshqeriyeni öz qolida saqlap qélish toghrisida söhbetlishiwatatti; buninggha ümid baghlighan yaqupbeg qoshunlirigha ilgirilewatqan ching qoshuni bilen urushmasliqni buyrudi. ikki terep iyulda prinsip jehettin kélishti, lékin ish ötüp ketkenidi. aprélda turpan qoldin ketti; uning qomandani 20 ming eskiri bilen qachti. may éyining axirida yaqupbeg korlida tuyuqsiz öldi, oghulliri we qomandanliri text üchün öz'ara urushti.

ching qoshunliri korlidin qeshqergiche yetmish künde yetti; bu tinch waqitta bir karwanning mangidighan waqtining aran ikki hessisi. bughra axirini sözleydu: yaqupbegning oghli begquli eskerliri téxi urushuwatqanda xezine bilen birge kéchide qeshqerdin yoshurun chiqip, perghanige qachti; yaqupbeg sheherning bir mehellisige orunlashturghan musulman bolghan xitaylar yoshurup qoyghan qorallirini élip chiqti; mudapi'e buzuldi. xoten 1878-yili yanwarda qoldin ketti. bughraning hökümi: eger yaqupbeg xelqni puqra emes, öz milliti dep qarighan bolsa, ularning musteqilliqining qehrimani süpitide eslinetti.

Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)

Weqeler

Shu dewrdiki kishiler

Menbeler (3)

Yillar texminiy; ikkinchi menbe bilen tekshürülidu.

Yettesheher (yaqupbeg Döliti) bayriqi: Dbl2010 · Public domain · Wikimedia Commons

Bu yerdin qeyerge?

Xataliq melum qilish

Özingizni yaki a'ilingizni tonutidighan uchur yazmang.

XeritemHékaye yoli · 9/11 · Kéyinki béket10 · Yaqupbegning Ölümi We Chingning Qaytip Kélishi