تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Döletler

Xoten Xanliqi

خوتەن خانلىقى

Ming yildin artuq dawamlashqan qashtéshi we yipek padishahliqi; riwayetke köre u yipekni yipek qurti tuxumini bash kiyimige yoshurghan bir xenzu melikisidin alghan.

u buddist padishahliq idi; qaraxaniylar uni 1006-yili etrapida istila qilghan.

Xoten yipekni qandaq alghan?

Shüenzang 7-esirde shu yerde anglighan riwayetke köre, etkeschi bir kélin arqiliq. xotende ne üjme derixi, ne yipek qurti yoq idi, xitay ularni sirtqa chiqirishni chekligenidi. shuning bilen padishah bir xitay melikisige öylinishni telep qildi, uning elchisi melikige, eger xotende nepis yipek kiyimlerni xalisingiz, uning wasitisini özingiz bilen élip kéling, dep yoshurun éytti. melike üjme uruqi we yipek qurti tuxumini chégra qarawulliri axturushqa jür'et qilalmighan bash kiyimining astirigha yoshurdi. ordigha kirishtin burun ularni kéyin bir ibadetxana sélin'ghan jaygha qoydi; andin pile képiniki uchup ketmigüche héchqandaq pilini chuwumasliq toghrisida perman chüshürdi; xoten shuningdin bashlap yipekke ige boldi.

bu hékaye peqet sözlenmeyla qalmay, resim qilipmu sizilghan. xotenning sherqiy shimalidiki chölde, dendan öylüktiki bir butxanida awrél shtéyn altun taj kiygen bir melikini, uning yénidiki bir séwet pilini, uning bash kiyimini körsitiwatqan bir xizmetkarni we dukan béshidiki yene birini teswirligen yaghach taxta resimni tapqan.

Menbeler: Stein, Ancient Khotan (1907)

Buddist xoten qanchilik ixlasmen idi?

Közni qamashturidighan derijide. rahib fashyen 400-yillar etrapida kelgende, her bir öyning aldida bir stupa we on töt chong ibadetxana bar idi. u budda heykilining yipek we qimmetlik tashlar bilen zinnetlen'gen bir harwida sheherge élip kélinishini körgen: derwazigha yüz qedem qalghanda padishah tajini élip, yéngi kiyim kiyip, qolida gül we xushbuy bilen yalang'ayagh chiqip, heykelning aldida yerge bash urghan; melike we xanimlar derwaza üstidin gül chachqan.

padishahliq iraniy bir til bolghan sak tilida sözleytti, padishahliri hindiche isimlarni alatti. 9-esirning axiri we 10-esirning béshida uning shüenzang sanighanning töt hessisi, texminen 400 butxanisi bar idi. xan jemeti dunxuangning aldinqi qatardiki a'ililiri bilen quda bolup, mogaw öngkürlirige öz süretlirini sizdurghan. milwardning éytishiche, 10-esir dawamida xoten padishahliri özlirini barghanséri köp qoghdighuchi ilahlarning yénida sizdurghan, goya béshigha kün chüshidighanliqini bilgendek.

Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

U qandaq axirlashqan?

Qeshqerdiki musulman qaraxaniylar bilen uzun bir urush bilen; ikki xil sözlinidu. milwardning bayani: sutuq bughraxanning oghli musa 900-yillarning otturilirida xoten'ge bésim qilishqa bashlighan; xoten padishahining 970-yili dunxuang shahzadisige yazghan bir xétide yillap dawamlashqan urush teswirlen'gen; 1006-yildin bir mezgil burun qeshqerlik yüsüp qadirxan sheherni qorshap alghan. bu xotenning musteqilliqini axirlashturghan we tarimning islamlishishi we türklishishide bir burulush nuqtisi bolghan.

bughra burunraq bashlap, kéyinrek axirlashturidu. xotenni sutuqning özi qorshighan; sheher peqet uning öz begliridin biri musulman bolup sépil ichide qozghalghandila élin'ghan, u chaghdimu xelqning köpinchisi buddist péti qalghan. xoten sutuq ölgendin kéyin we 1020-yillarda, yüsüp qadirxan semerqentte waqtida yene qozghalghan; buxara we semerqenttin kelgen texminen 20 ming kishilik qoshun taghlarda yoqitilghan, «töt imam» maziri riwayitining arqisidiki weqe mushu; peqet qadirxan 1025-yili özi kelgendin kéyinla xoten musulman bolup, biraqla boysun'ghan.

Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)

Weqeler

Shu dewrdiki kishiler

Menbeler (3)

Yillar texminiy; ikkinchi menbe bilen tekshürülidu.

Bu yerdin qeyerge?

Xataliq melum qilish

Özingizni yaki a'ilingizni tonutidighan uchur yazmang.

XeritemHékaye yoli · 1/11 · Kéyinki béket2 · Xotenning Qurulush Riwayiti