تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Kishiler · Sha'ir

Lutpulla Mutellip

لۇتپۇللا مۇتەللىپ

Urush yillirida yazghan weten we erkinlik shé'irliri bilen eslinidighan, 1945-yili aqsuda türmide öltürülgen sha'ir.

u ghuljida tughulghan.

لۇتپۇللا مۇتەللىپنىڭ سۈرىتى
لۇتپۇللا مۇتەللىپنىڭ سۈرىتىAptori namelum · Public domain · Wikimedia Commons

Hayati

  1. 1922-yilTughulghanNilqa Nahiyisi
  2. 1945-yilWapat bolghanAqsu Shehiri

Uning türme témigha yazghan misraliri néme idi?

Aqsuda u we uning dostliri, ularning ichide sha'ir bilal ezizimu bar, kéyin «mutellip teshkilati» dep atalghan mexpiy teshkilat qurghan; ularning meqsiti üch wilayet inqilabini qollap déhqanlarni qozghitish idi. bir eza ularni chéqip qoyghan we ular türmige tashlan'ghan. 1945-yili küzde ili armiyesi taghlardin éship aqsugha qarap kéliwatqanda, türmide topilang chiqishidin qorqqan gomindang emeldarliri sha'ir we uning sepdashlirini 1945-yili 18-séntebir öltürgen. xelq türmige bésip kirgende, uning kamérining témida qan bilen yézilghan ikki misrani tapqan: «bu keng zémin men üchün boldi dewzex, yash gülümni xazan qildi qanxor eblex.» besh yildin kéyin sheher xelqi qebrilerni izdep, gundipaylarni körsitip bérishke mejburlighan we jesetlerni bir waqitlarda tongguz qotini bolghan hajetxanining astidin tapqan; ularni islam aditi boyiche qayta depne qilghan.

Menbeler: Lokman Baran, “Lutpulla Mutellip’in Hayatı, Sanatı ve Eserleri”, bilig 44 (2008), 173–194

U uyghur edebiyatigha néme élip keldi?

Yéngi shekiller. u ghuljida tatar bashlan'ghuch mektipi we rus ottura mektipide oqughan; tatar sha'irliri derdmend we toqay, pushkin, lérmontof we gorkini oqup, ularning shekillirini klassik chaghatay we uyghur xelq shé'iriyiti bilen birleshtürgen. u qisqa sehne komédiyelirini yézip, uyghur sen'et jem'iyiti bilen ularda rol alghan; baran uni uyghurchidiki zamaniwi tiyatirning asaschisi dep qaraydu. 1941-yildin bashlap u ürümchide «shinjang géziti»de yazghan we uning edebiyat bétini chiqarghan; gomindang 1943-yili gézitni igiligende u aqsugha yötkiwétilgen, u yerde yash sha'irlar bilen yéngi bir bet achqan.

uning tughulushi ilgirikidin éniq: atisi bir diniy kitabning muqawisigha «lutpulla 1922-yili 16-noyabir dunyagha keldi» dep xatire qaldurghan. kona kitablar tughulghan yérini ghulja deydu; baran tursun'gha asasen nilqini körsitidu. u nilqa we ghuljida chong bolghan.

Menbeler: Lokman Baran, “Lutpulla Mutellip’in Hayatı, Sanatı ve Eserleri”, bilig 44 (2008), 173–194

Menbeler (2)

Yillar peqet Wikidata din élindi; téxi ikkinchi menbe bilen tekshürülmigen.

Bu yerdin qeyerge?

Xataliq melum qilish

Özingizni yaki a'ilingizni tonutidighan uchur yazmang.

XeritemYashighan dewrdiki döletlerSherqiy Türkistan Jumhuriyiti