شائىر · 1923-يىل – 1995-يىل
ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر
Abdurehim Ötkür
1912-يىلىدىكى قۇمۇل دېھقانلار قوزغىلىڭىنى سۆزلەيدىغان، 1985-يىلى نەشر قىلىنغاندا ئەڭ كۆپ ئوقۇلغان ئۇيغۇر كىتابلىرىنىڭ بىرىگە ئايلانغان «ئىز» رومانى ۋە «ئويغانغان زېمىن» ئۈچ قىسىملىق رومانىنىڭ ئاپتورى.
ئۇ ئاۋۋال شائىر ئىدى؛ 1949-يىلدىن 1960-يىللارنىڭ ئاخىرىغىچە جىم تۇرۇشقا مەجبۇر بولغان، 1979-يىلدىن كېيىن شېئىرىيەتكە قايتقان. ئۇ 1923-يىلى قۇمۇلدا تۇغۇلغان، 1995-يىلى ۋاپات بولغان.
ھاياتى
- 1923-يىلتۇغۇلغانقۇمۇل شەھىرى
- 1995-يىلۋاپات بولغانئابدۇرېھىم ئۆتكۈر
«ئىز» نېمە ئۈچۈن شۇنچە تەسىرلىك؟
چۈنكى ئۇ كىشىلەر پەقەت بوۋا-مومىلىرىدىنلا بىلىدىغان بىر ھېكايىنى قايتۇرۇپ بەرگەن. «ئىز» تۆمۈر خەلپە باشچىلىقىدا قۇمۇل خانى ۋە ئۇنىڭ ئارقىسىدىكى چىڭغا قارشى 1912-يىلىدىكى قۇمۇل دېھقانلار قوزغىلىڭىنى سۆزلەيدۇ؛ ئۆتكۈر ھەقىقىي ناملار ۋە ۋەقەلەرنى خاتىرىلەرگە يېقىن ساقلىغان ۋە مۇقەددىمىسىدە ئۆزىگە ھېكايە سۆزلەپ بەرگەن، 1983-يىلى يۈز تۆت يېشىدا ۋاپات بولغان قۇمۇللۇق روزى بوۋاغا ئوخشاش ياشانغانلارغا رەھمەت ئېيتقان. ئىنايەت روماندا خەلق تۇرمۇشىنىڭ قانچىلىك كۆپ ئەكس ئەتكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ: قۇمۇل ئۇيغۇرلىرىنىڭ تۇغۇت ۋە توي ئادەتلىرى، ئېتىقادلىرى، ناخشىلىرى ۋە خەلق تېبابىتى. ئۇ 1985-يىلى نەشر قىلىنغاندا زور غۇلغۇلا قوزغىغان ۋە ئەڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك ئۇيغۇر رومانلىرىنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ.
مۇقەددىمە ئۇ 1950-يىللاردا يازغان، يەنە «ئىز» دەپ ئاتالغان شېئىر بىلەن باشلىنىدۇ: كارۋان چۆلدە ئىز قالدۇردى، نۇرغۇن شىرلار ئۇ يەردە قەبرىسىز ياتىدۇ، ئەمما «چىقسا بوران، كۆچسە قۇملار، كۆمۈلمەس ئىزىمىز». ئوقۇرمەنلەر بۇ شېئىرنى پۈتۈن تارىخىنىڭ رەسىمى دەپ قارىغان. ئۇنىڭ روھىي داۋامى بولغان «ئويغانغان زېمىن» ئۈچ قىسىملىق رومانى 1920–1930-يىللارنى سۆزلەيدۇ؛ ئوغۇز بۇ روماننىڭ ياڭ زېڭشىننىڭ قاتىلى فەن ياۋنەننى ئىلغار جۇمھۇرىيەتچى قىلىپ تەسۋىرلىگەنلىكىنى ئەسكەرتىدۇ.
مەنبەلەر: Derya Ersöz, “Marksist Eleştiri Yöntemine Göre İz Romanının Kişi Kadrosu Üzerinde Bir İnceleme”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 4 (2014), 25–36 · Alimcan İnayet, “'İz' Romanında Örf Âdet ve Geleneklerle İlgili Unsurlar Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/10 · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
ئۇ قانداق شائىر ئىدى؟
ئۈچ تۈزۈمنى كۆرگەن ۋە بىرى تەرىپىدىن جىم قىلىنغان شائىر. ئۇ 1939-يىلى «شىنجاڭ گېزىتى» ۋە «نۇر» ژۇرنىلىدا ئەسەر ئېلان قىلىشقا باشلىغان، 1943-يىلى لۇتپۇللا مۇتەللىپ بىلەن بىرلىكتە بىر دراما يازغان، تۇنجى شېئىرلار توپلاملىرىنى لەنجۇ (1946) ۋە نەنجىڭدا (1948) نەشر قىلدۇرغان. 1949-يىلدىن 1968-يىلغىچە ئۇ ھېچقانداق شېئىر ئېلان قىلالمىغان. 1979-يىلدىن كېيىن، نىسبەتەن ئەركىن دەۋردە، «مەن ئاق بايراق ئەمەس» قاتارلىق داڭلىق شېئىرلىرىنى يازغان، 1980-يىللاردا رومانچىلىققا بۇرۇلغان. ئۈرۈمچىدە ئوقۇغۇچى ۋاقتىدا پۇشكىن، لېرمونتوف ۋە تولستوي، تاتار شائىرى توقاي ۋە ئۆزبېك ئۆمەر مۇھەممەدىنى ئوقۇغان. ئۇ 1923-يىلى قۇمۇلدا سودىگەر ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، ئاقسۇ ۋە ئۈرۈمچىدە ئوقۇغان.
مەنبەلەر: Alimcan İnayet, “'İz' Romanında Örf Âdet ve Geleneklerle İlgili Unsurlar Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/10
مەنبەلەر (4)
- Derya Ersöz, “Marksist Eleştiri Yöntemine Göre İz Romanının Kişi Kadrosu Üzerinde Bir İnceleme”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 4 (2014), 25–36 · پەقەت مەنبە كۆرسىتىلىدۇ
- Alimcan İnayet, “'İz' Romanında Örf Âdet ve Geleneklerle İlgili Unsurlar Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/10 · پەقەت مەنبە كۆرسىتىلىدۇ
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · پەقەت مەنبە كۆرسىتىلىدۇ
- Wikidata · پەقەت مەنبە كۆرسىتىلىدۇ
يىللار پەقەت Wikidata دىن ئېلىندى؛ تېخى ئىككىنچى مەنبە بىلەن تەكشۈرۈلمىگەن.




