şair · 1923 – 1995
Abdurehim Ötkür
ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر
1912 Kumul köylü ayaklanmasını anlatan ve 1985'te çıktığında en çok okunan Uygur kitaplarından biri olan İz romanının ve Oyganğan Zémin (Uyanmış Topraklar) üçlemesinin yazarı.
Önce şairdi; 1949'dan 1960'ların sonuna kadar susmak zorunda kaldı, 1979'dan sonra şiire döndü. 1923'te Kumul'da doğdu, 1995'te öldü.
Hayatı
İz okurlarını neden bu kadar etkiledi?
Çünkü insanların yalnızca dedelerinden bildiği bir hikâyeyi geri verdi. İz, Tömür Helpe önderliğinde Kumul beyine ve onun arkasındaki Qing'e karşı 1912 Kumul köylü ayaklanmasını anlatır; Ötkür gerçek adları ve olayları kayıtlara yakın tuttu ve önsözünde, 1983'te yüz dört yaşında ölen Kumullu Rozi Dede gibi yaşlılara anlattıkları hikâyeler için teşekkür eder. İnayet, romanın ne kadar çok halk hayatı taşıdığını vurgular: Kumul Uygurlarının doğum ve düğün âdetleri, inanışları, türküleri ve halk hekimliği. 1985'te çıktığında büyük yankı uyandırdı ve en başarılı Uygur romanları arasında sayılır.
Önsöz, onun 1950'lerde yazdığı ve yine 'İz' adını taşıyan bir şiirle açılır: kervan çölde iz bıraktı, nice aslan orada mezarsız yatıyor, ama 'fırtına çıksa, kumlar savrulsa gömülmez izimiz'. Okurlar şiiri bütün tarihlerinin bir resmi olarak gördü. Ruhça devamı olan Oyganğan Zémin (Uyanmış Topraklar) üçlemesi 1920'leri ve 1930'ları izler; Oğuz, romanın Yang Zengxin'in katili Fan Yaonan'ı ilerici bir cumhuriyetçi olarak çizdiğini belirtir.
Kaynaklar: Derya Ersöz, “Marksist Eleştiri Yöntemine Göre İz Romanının Kişi Kadrosu Üzerinde Bir İnceleme”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 4 (2014), 25–36 · Alimcan İnayet, “'İz' Romanında Örf Âdet ve Geleneklerle İlgili Unsurlar Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/10 · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Nasıl bir şairdi?
Üç rejimi gören ve birinin susturduğu bir şair. 1939'da Şincang gazetesinde ve Nur dergisinde yayımlamaya başladı, 1943'te Lutpulla Mutellip'le bir dram yazdı, ilk şiir kitaplarını Lanzhou'da (1946) ve Nanking'de (1948) çıkardı. 1949'dan 1968'e kadar hiç şiir yayımlayamadı. 1979'dan sonra, görece serbestlik döneminde, 'Ben Ak Bayrak Değilim' gibi bilinen şiirlerini yazdı ve 1980'lerde romana döndü. Urumçi'de öğrenciyken Puşkin, Lermontov ve Tolstoy'u, Tatar şair Tukay'ı ve Özbek Ömer Muhammedi'yi okudu. 1923'te Kumul'da tüccar bir ailede doğdu, Aksu ve Urumçi'de okudu.
Kaynaklar: Alimcan İnayet, “'İz' Romanında Örf Âdet ve Geleneklerle İlgili Unsurlar Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/10
Kaynaklar (4)
- Derya Ersöz, “Marksist Eleştiri Yöntemine Göre İz Romanının Kişi Kadrosu Üzerinde Bir İnceleme”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 4 (2014), 25–36 · yalnız atıf
- Alimcan İnayet, “'İz' Romanında Örf Âdet ve Geleneklerle İlgili Unsurlar Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/10 · yalnız atıf
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · yalnız atıf
- Wikidata · yalnız atıf
Yıllar yalnızca Wikidata'dan alındı; henüz ikinci bir kaynakla kontrol edilmedi.




