تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Kishiler · Sha'ir

Abduréhim Ötkür

ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر

1912-yilidiki qumul déhqanlar qozghilingini sözleydighan, 1985-yili neshr qilin'ghanda eng köp oqulghan uyghur kitablirining birige aylan'ghan «iz» romani we «oyghan'ghan zémin» üch qisimliq romanining aptori.

u awwal sha'ir idi; 1949-yildin 1960-yillarning axirighiche jim turushqa mejbur bolghan, 1979-yildin kéyin shé'iriyetke qaytqan. u 1923-yili qumulda tughulghan, 1995-yili wapat bolghan.

Hayati

  1. 1923-yilTughulghanQumul Shehiri
  2. 1995-yilWapat bolghanAbduréhim Ötkür

«iz» néme üchün shunche tesirlik?

Chünki u kishiler peqet bowa-momiliridinla bilidighan bir hékayini qayturup bergen. «iz» tömür xelpe bashchiliqida qumul xani we uning arqisidiki chinggha qarshi 1912-yilidiki qumul déhqanlar qozghilingini sözleydu; ötkür heqiqiy namlar we weqelerni xatirilerge yéqin saqlighan we muqeddimiside özige hékaye sözlep bergen, 1983-yili yüz töt yéshida wapat bolghan qumulluq rozi bowagha oxshash yashan'ghanlargha rehmet éytqan. inayet romanda xelq turmushining qanchilik köp eks etkenlikini tekitleydu: qumul uyghurlirining tughut we toy adetliri, étiqadliri, naxshiliri we xelq tébabiti. u 1985-yili neshr qilin'ghanda zor ghulghula qozghighan we eng muweppeqiyetlik uyghur romanlirining biri hésablinidu.

muqeddime u 1950-yillarda yazghan, yene «iz» dep atalghan shé'ir bilen bashlinidu: karwan chölde iz qaldurdi, nurghun shirlar u yerde qebrisiz yatidu, emma «chiqsa boran, köchse qumlar, kömülmes izimiz». oqurmenler bu shé'irni pütün tarixining resimi dep qarighan. uning rohiy dawami bolghan «oyghan'ghan zémin» üch qisimliq romani 1920–1930-yillarni sözleydu; oghuz bu romanning yang zéngshinning qatili fen yawnenni ilghar jumhuriyetchi qilip teswirligenlikini eskertidu.

Menbeler: Derya Ersöz, “Marksist Eleştiri Yöntemine Göre İz Romanının Kişi Kadrosu Üzerinde Bir İnceleme”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 4 (2014), 25–36 · Alimcan İnayet, “'İz' Romanında Örf Âdet ve Geleneklerle İlgili Unsurlar Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/10 · Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)

U qandaq sha'ir idi?

Üch tüzümni körgen we biri teripidin jim qilin'ghan sha'ir. u 1939-yili «shinjang géziti» we «nur» zhurnilida eser élan qilishqa bashlighan, 1943-yili lutpulla mutellip bilen birlikte bir drama yazghan, tunji shé'irlar toplamlirini lenju (1946) we nenjingda (1948) neshr qildurghan. 1949-yildin 1968-yilghiche u héchqandaq shé'ir élan qilalmighan. 1979-yildin kéyin, nisbeten erkin dewrde, «men aq bayraq emes» qatarliq dangliq shé'irlirini yazghan, 1980-yillarda romanchiliqqa burulghan. ürümchide oqughuchi waqtida pushkin, lérmontof we tolstoy, tatar sha'iri toqay we özbék ömer muhemmedini oqughan. u 1923-yili qumulda sodiger a'iliside tughulghan, aqsu we ürümchide oqughan.

Menbeler: Alimcan İnayet, “'İz' Romanında Örf Âdet ve Geleneklerle İlgili Unsurlar Üzerine”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/10

Menbeler (4)

Yillar peqet Wikidata din élindi; téxi ikkinchi menbe bilen tekshürülmigen.

Bu yerdin qeyerge?

Xataliq melum qilish

Özingizni yaki a'ilingizni tonutidighan uchur yazmang.

XeritemYashighan dewrdiki döletlerJungxua Xelq Jumhuriyiti