Sha'ir · 1901-yil – 1933-yil
Abduxaliq Uyghur
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
«uyghur»ni texellus qilip, xelqini oyghinishqa we oqushqa chaqirghan we shuning üchün 1933-yili ölke hökümiti teripidin öltürülgen sha'ir.
u turpanliq idi.

Hayati we eserliri
- 1901-yilTughulghanTurpan
- 1921-yilWeqe«uyghur» Nami Qayta Tirildi«uyghur» nami pütün bir xelq üchün qayta tirildi.
- 1933-yilWapat bolghanAbduxaliq Uyghur
U néme üchün «uyghur» ni texellus qildi?
Wahelerdiki olturaqlashqan türk xelqi özini köpinche shehirining nami bilen yaki peqet musulman dep ataydighan bir dewrde, u shé'irlirigha «uyghur» dep imza qoyghan. milward uni shéng shisay bu namni resmiyleshtürüshtin burun, 1920–1930-yillarda bu namni qollan'ghan turpandiki az sandiki kishilerning biri dep sanaydu. ayup bu tallashning namni qayta tirildürgen 1921-yilidiki tashkent qurultiyi bilen munasiwiti yoqluqini, chünki «uyghur qizi» shé'irining 1917-yili yézilghanliqini otturigha qoyidu. uning eng dangliq shé'iri «oyghan uyghur» shu yillarda türk dunyasining hemme yéride yangrighan chaqiriqlar qatarigha kiridu: qazaq sha'iri dulatofning «oyghan qazaq»i we mehmed akifning «oyghan»i qatarida.
u klassik til emes, xelq sözleydighan tilda yazghan, usuli jedid mekteplirini yaqlighan, xurapatqa we pendin ayrilghan diniy telimge qarshi chiqqan. ayup uning ülgilirini klassiklardin newa'i we fuzulida, zamaniwilardin namiq kamal we tatar sha'iri toqayda köridu; u tatarchini shu tilda shé'ir yazalighudek biletti. u 1933-yili turpanda öltürülgen.
Menbeler: Abduveli Ayup, “Abdulhaluk Uygur Hakkındaki Çalışmalarda Sorunlar”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/9, 17–21 · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Uning hayati toghrisida néme üchün éhtiyat qilish kérek?
Chünki uning köp qismi kéyin qayta yézilghan. uning shé'irliri tunji qétim u ölgendin kéyin, 1947-yilila bésilghan we 1979-yildin kéyin uyghur zhurnallirigha qaytqan. ayup 1980-yillar we uningdin kéyinki kitablarning uni marksistqa aylandurghanliqini körsitidu: biride u 1923–1926-yilliri sherq emgekchiliri kommunistik uniwérsitétida oqughan déyilidu, emma u uniwérsitét shu yillarda uyghur oqughuchi qobul qilmighan; léninni tilgha alghan bir misrani neshrge teyyarlighuchilar qoshup qoyghan bolushi mumkin; bir shé'irdiki «shura» sözi «sowét» dep oqulidu, halbuki u «dawa» we «shipa» bilen qapiyeleshken orunda peqet «kéngesh» dégen menide. hetta shé'irlirining sanimu éniq emes: yetmishchidin 250 din artuqqiche. ayupning xulasisi: sha'irning heqiqiy terjimihali téxi yézilmighan.
Menbeler: Abduveli Ayup, “Abdulhaluk Uygur Hakkındaki Çalışmalarda Sorunlar”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/9, 17–21
Menbeler (3)
- Abduveli Ayup, “Abdulhaluk Uygur Hakkındaki Çalışmalarda Sorunlar”, Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi 2017/9, 17–21 · Peqet menbe körsitilidu
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Peqet menbe körsitilidu
- Wikidata · Peqet menbe körsitilidu
Yillar peqet Wikidata din élindi; téxi ikkinchi menbe bilen tekshürülmigen.





