تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Kishiler · Dölet erbabi

Xoja Niyaz Haji

خوجا نىياز ھاجى

1931-yilidiki qumul qozghilingining rehbiri; 1933-yili qeshqerde sherqiy türkistan islam jumhuriyitining re'isi bolghan, kéyin shéng shisay bilen tüzgen kélishimi uni awwal hoquqidin, axiri erkinlikidin ayrighan.

1934-yildin bashlap ölkilik hökümetning mu'awin re'isi bolghan, emma hoquqi yoq idi; shéng kéyin uni qolgha aldurghan. qachan we qandaq ölgenliki talash-tartishliq.

خوجا نىيازنىڭ سۈرىتى
خوجا نىيازنىڭ سۈرىتىAptori namelum · Public domain · Wikimedia Commons

Hayati we eserliri

  1. 1889-yilTughulghanQumul Shehiri
  2. 1931-yilQozghilangQumul Qozghilingi Bashlandi1930-yillarda pütün shinjangni otqa tutashturghan we tunji sherqiy türkistan jumhuriyitige élip barghan qozghilang.
  3. 1933-yilQurulushQeshqerde Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti JakarlandiÖzini «sherqiy türkistan» dep atighan tunji dölet: u üch aychila yashidi, lékin milward uning qurulushini uyghur milletchilikining tereqqiyatidiki tarixiy ehmiyiti zor weqe dep hésablaydu.
  4. 1934-yilYimirilishQeshqer Jumhuriyiti YiqildiTunji sherqiy türkistan jumhuriyitining axiri we bir satqunluq: re'isi bash wezirini tapshurup berdi.
  5. 1937-yilQozghilang1937-yilidiki Jenub Qozghilingi We TazilashSowét yardimi bilen basturulghan bir isyan we shéngning chong tazilashlirining bashlinishi.
  6. ≈ 1937-yil – 1938-yilWapat bolghanÜrümchi ShehiriDepne qilin'ghan jay: Ürümchi Shehiri

Jumhuriyetning re'isi néme üchün öz bash wezirini tapshurup berdi?

Chünki u chaghqiche u özining kélishimini tüzüp bolghanidi. xoja niyaz qumul xanining wezirliridin biri idi we 1931-yildin bashlap qumul qozghilingigha rehberlik qilghan. 1933-yili noyabirda qeshqerde sherqiy türkistan jumhuriyitini jakarlighanlar u téxi aqsuda turghanda uni ömürlük re'is qilip saylighan; u 1934-yili yanwarda qizghin qarshi élin'ghan. bir aydin kéyin ma jungyingning xuyzu qisimliri hökümetni qeshqerdin qoghlap chiqirip, uyghur puqralarni qirghan; bir esli menbege köre 4500 kishiche.

jenubqa qéchish jeryanida xoja niyaz we uning qomandani mehmud muhiti tashqorghan etrapida sowét agéntliri bilen körüshken. yéngisar we yekende ular bash wezir sabit damolla we bashqa wezirlerni tépip, uni re'is qilghan kishilerni esir alghan we aqsuda tapshurup bergen. buning bedilige shéng shisay uni ölkining mu'awin re'isi qilghan. milward jumhuriyetni qismen mushu ghelite re'is tallishi sewebidin «müjmel» dep ataydu: alliqachan herbiy bashliqning ittipaqdishi bolghan bir xanning weziri.

Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Andrew D. W. Forbes, Warlords and Muslims in Chinese Central Asia (1986)

Uning axiri néme boldi?

Bu kélishim uninggha anche nerse élip kelmigen. mu'awin re'is süpitide uning hoquqsiz bir unwani bar idi, shéng shisayining 1937-yildin kéyinki tazilashliri bashlan'ghanda, yaponlar üchün jasusluq qilghan dep eyiblinip qolgha élin'ghan. uning qachan we qandaq ölgenliki talash-tartishliq: forbés en'gliye hindistan ministirliki höjjetlirige asasen 1937–1938-yilliri qishta öltürülgen deydu; wikisanliq 1941-yili ürümchi türmiside deydu. ikki qarash töwende yanmuyan turidu.

Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Andrew D. W. Forbes, Warlords and Muslims in Chinese Central Asia (1986) · Wikidata

Menbeler (3)

Yillar peqet Wikidata din élindi; téxi ikkinchi menbe bilen tekshürülmigen. Wikidata bashqa bir yilni béridu: 1941-yil.

Bu yerdin qeyerge?

Xataliq melum qilish

Özingizni yaki a'ilingizni tonutidighan uchur yazmang.

XeritemHékaye yoli · 2/13 · Kéyinki béket3 · Xotende Emirler Hökümiti Quruldi