تارىخىم
UY
Reng uslubi
Xet chongluqi
Buyumlar

Qutadghu Bilik

قۇتادغۇ بىلىك

Yaxshi idare qilish we yaxshi yashash toghrisidiki 6500 din artuq béyitliq dastan; 1069–1070-yilliri qeshqerde tamamlan'ghan bolup, qaraxaniylar dewridin qalghan ikkila türkiy kitabning biri.

yüsüp xas hajip uni bir xaqan, uning weziri, bir danishmen we bir zahitning söhbiti sheklide yazghan. nami «bext élip kélidighan bilim» dégen menide.

«قۇتادغۇ بىلىگ»نىڭ ۋېنا نۇسخىسىدىن بىر بەت
«قۇتادغۇ بىلىگ»نىڭ ۋېنا نۇسخىسىدىن بىر بەتAptori namelum · Public domain · Wikimedia Commons
ۋېنا نۇسخىسىنىڭ ماۋزۇ بېتى، ئۇيغۇر يېزىقىدا
ۋېنا نۇسخىسىنىڭ ماۋزۇ بېتى، ئۇيغۇر يېزىقىداJusup Balasagyn · Public domain · Wikimedia Commons

Kitab némini sözleydu?

Bu töt kishining söhbiti sheklide qurulghan uzun bir dastan. bir xaqan adaletke, weziri qut (bext)qa, wezirning oghli bolghan bir danishmen eqilge, ismi «oyghaq» dégen menidiki bir zahit bolsa insanning axirqi menzili bolghan din'gha wekillik qilidu. ularning söhbiti arqiliq kitab hökümdarning qandaq idare qilishi, kimge ishinishi, emeldar, esker, sodiger we déhqanlargha qandaq mu'amile qilishi we yaxshi turmushning néme ikenlikini ögitidu.

ikkinchi yérimi shu dewrdiki islam dunyasida köp talash-tartish qilin'ghan bir so'al etrapida aylinidu: jem'iyet we döletke xizmet qilish yaxshimu yaki taghqa chékinip peqet xuda üchün yashashmu? xaqan zahitni ordigha qayta-qayta chaqiridu, zahit qayta-qayta ret qilidu. milwardning éytishiche, kéyinki rayon sopiliri öz jawabini tapqan: hem xudagha, hem padishahqa xizmet qilish.

Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

U néme üchün muhim?

U qaraxaniy hökümdarliri musulman bolghandin bir esirche kéyin, 1069–1070-yilliri qeshqerde yézilghan; qaraxaniylar dewridin bizgiche yétip kelgen ikkila türkiy eserning biri, yene biri mehmud qeshqerining «diwan»i. bughra uning 6500 din artuq béyitida yüzge yetmeydighan erebche söz barliqini tekitleydu: kitab türkchining pelsepe, exlaq we dölet idarichilikini ipadiliyeleydighanliqini, sherqiy türkistandiki musulman türk jem'iyitining nahayiti medeniyetlik bolghanliqini körsitidu. u islam we iranning padishahlargha nesihet en'enisini sopizm qimmet qarashliri bilen birleshtürüp, türkche shé'irgha salghan.

yüsüp uni qaraxaniy hökümdarigha teqdim qilghan; hökümdar uni xas hajip unwani bilen mukapatlighan. bügün u uyghurlar üchün milliy qehriman; qeshqerde uning üchün sélin'ghan hazirqi zaman maziri her bir ziyaretchining yolida.

Menbeler: Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)

Weqeler

Menbeler (2)

Bu yerdin qeyerge?

Xataliq melum qilish

Özingizni yaki a'ilingizni tonutidighan uchur yazmang.

XeritemHékaye yoli · 7/10 · Kéyinki béket8 · Mehmud Qeshqeri