تارىخىم
TR
Tema
Yazı boyu
Kişiler · devlet adamı

Yolbars Han

يولۋاس خان

Kumul'un son hanının danışmanı; Hoca Niyaz'la birlikte 1931 Kumul ayaklanmasını yönetti ve kariyerini Milliyetçilerin hizmetinde bitirdi.

Ömer Kul'a göre açıkça Çin karşıtı değildi ve bağımsızlık için savaşmadı. Yengisarlı bir Uygurdu; on beş yaşında beyin hizmetine girdi, 1908'de Maksut Şah'ın danışmanı oldu, 1922'de 'han' unvanını aldı; 1937'de Nanking'e kaçtı, 1946'da Kumul'a döndü, Milliyetçiler döneminde yüksek görevlerde bulundu ve sonra Tayvan'a gitti.

Hayatı

  1. 1888DoğumYolbars Han

Kumul ayaklanmasında ne yaptı?

Dış yardım aradı ve buldu. Yenihisarlı bir Uygur olan Yolbars Han on beş yaşında Kumul Beyi Muhammed'in hizmetine girdi, 1908'de Maksud Şah'ın müşaviri oldu ve 1922'de 'han' unvanını aldı. Maksud Şah 1930'da ölünce Jin Shuren veliaht Nasır'ı ve onu Urumçi'ye çağırdı; Nasır orada alıkonuldu, Yolbars ise yeni idareyi kurmak üzere bir grup Çinli memurla Kumul'a geri gönderildi.

Ayaklanma başlayınca Hoca Niyaz'la birlikte Müslüman birliklerinin önderi olarak sahneye çıktı. Forbes'a göre 1931'de 'haziranın bir gününde' Yolbars, belki iyi Çince bildiği için seçilmişti, Nanking'deki Guomindang hükûmetine başvurmak üzere gizlice Gansu'ya yola çıktı. Suzhou'da Tungan savaş beyi Ma Zhongying ile görüştü. Yolbars'ın kırk yıl kadar sonra yazdığı anılarına göre Ma bir akşam yemeğinde ona Kumul ayaklanmasını sordu ve Nanking'le uğraşmamasını, kendisinin Sincan'a geleceğini söyledi. Forbes bu anlatıya kuşkuyla bakar: Ma, Yolbars gelmeden önce de ayaklanmayla ilgileniyordu, Yolbars bunu biliyordu ve belki Tunganların da içinde olduğu önceden planlanmış bir ayaklanmayı gizlemek istiyordu. Her hâlükârda Ma Zhongying 1931'de Sincan'a girdi ve savaş bütün vilayete yayıldı.

Kaynaklar: Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009) · Andrew D. W. Forbes, Warlords and Muslims in Chinese Central Asia (1986)

Neden Milliyetçilerin yanında son buldu?

Çünkü derdi Çin'le değil, Jin Shuren'le ve sonra komünistlerleydi. Kul'a göre açıkça Çin aleyhtarı değildi ve bilindiği kadarıyla Doğu Türkistan'ın bağımsızlığı için de mücadele etmedi. 1937'deki güney isyanı ve Kumul'daki olaylar bastırıldıktan sonra Sincan'dan kaçtı ve Nanking'deki Milliyetçi hükûmetten göstermelik bir görev aldı. Savaş yılları boyunca Milliyetçilerin yanında kaldı ve 1946'da Doğu Sincan özel temsilcisi olarak döndü; 1947'de Kumul'da asayiş komutanı, 1948'de Çan Kay-şek'in 'strateji danışmanı' oldu.

Halk Kurtuluş Ordusu Ekim 1949'da Sincan'a girince Burhan Şehidi'nin teslimiyetini kabul etmedi; Tungan süvarileri ve bazı Beyaz Ruslarla birlikte birkaç ay Kumul çevresinde gerilla savaşı yürüttü. Nisan 1950'de Tayvan'daki Milliyetçiler onu 'Sincan valisi' ilan etti, ama temmuza gelindiğinde adamlarının tahılı, yemi ve cephanesi tükenmişti. Tungan süvarileri komünistlere geçti, yanında belki doksan kişi kaldı. Eylül 1950'de Osman Batur'un Kazaklarıyla birlikte Çinghay'daki Gez Köl'e ulaştı, sonra Tibet üzerinden Hindistan'a, oradan da Tayvan'a gitmek üzere yola çıktı.

Kaynaklar: Ömer Kul, Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941–1951), doctoral thesis, İstanbul Üniversitesi (2009) · Andrew D. W. Forbes, Warlords and Muslims in Chinese Central Asia (1986)

Kaynaklar (3)

Bu yıl tek bir kaynağa dayanıyor; henüz ikinci bir kaynakla kontrol edilmedi.

Buradan nereye?

Hata bildir

Sizi veya ailenizi tanıtacak bilgi yazmayın.

XeritemHikâye yolu · 6/8 · Sonraki durak7 · Kumul ayaklanması başlıyor