devlet adamı · 1901 – 1965
Mehmet Emin Buğra
مۇھەممەد ئىمىن بۇغرا
1933 Hoten ayaklanmasına önderlik eden, Hoten Emirliği'ni kurup Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti'ne katılan ve 1940'ta bu sitenin dayandığı Doğu Türkistan tarihini yazan âlim.
Hotenli bir din âlimiydi; sonra Türkiye'ye yerleşti ve Ankara'da öldü.

Hayatı ve eserleri
- 1901DoğumMehmet Emin Buğra
- 1933kuruluşHoten'de emirler hükümeti1933 cumhuriyetinin köklerinden biri olan Hoten ayaklanması.
- 1965ÖlümMehmet Emin Buğra
Bir isyan önderi neden tarih yazmaya döndü?
Çünkü ayaklanma başarısız olmuştu ve nedenini anlamak istiyordu. Kaşgar cumhuriyeti yıkıldıktan sonra bir süre dağlarda savaştı, Temmuz 1934'te Sancu geçidinden Hindistan'a geçti ve oradan Kâbil'e gitti. Orada gerçek kimliğini gizleyerek Türkçe, Arapça ve Farsça kitaplar okudu, dünya siyasetini gazetelerden izledi ve Türkiye'nin Kâbil büyükelçisi, yazar Memduh Şevket Esendal'la sabahlara kadar sohbet etti. Bunun meyvesi, 1940'ta Kâbil'de bitirdiği Şarkî Türkistan Tarihi oldu: ülkenin kendi insanlarından biri tarafından yazılmış tam bir tarihi; bu site de onu kaynaklarından biri olarak kullanır.
Oğuz'a göre o yıllardan çıkardığı sonuç, Doğu Türkistan'ı aynı anda üç imparatorluğun, Rusya, Japonya ve Çin'in istediği ve akıllıca yolun bunlardan en zayıfıyla geçici bir anlaşma olduğuydu. Japonya'yla iş birliği tavsiyesini reddetti.
Kaynaklar: Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
'Türkistan' adı için nasıl mücadele etti?
Kalemle, Chongqing'de. 1943'te Çin'in savaş dönemi başkentinde İsa Yusuf Alptekin ve Mesut Sabri Baykozi'ye katıldı: 'Üç Efendiler'. Önce savunma ve dış ilişkiler dışında her alanda geniş özerklik istemeye, tam bağımsızlığı ise halk hazır olunca gündeme getirmeye karar verdiler. Nisan 1944'te Çin'in yeni anayasasını hazırlayan komisyona on dokuz değişiklik önerisi sundular; ikisi fırtına kopardı: Türkistan halkının Türk milletine mensup olduğunun tanınması ve anayasadaki 'Xinjiang' sözünün 'Türkistan' olarak değiştirilmesi. Kuomintang'ın gazetesi bir Çinli tarihçinin reddiyesini bastı; Buğra'nın cevabı ve tartışma sonra 'Kalem Küreşi' adıyla kitap oldu. Öneriler kabul edilmedi, ama dava duyuldu.
1946'dan itibaren üçü Urumçi'deki eyalet ortak hükümetinde görev aldı. Daha önce de Sheng Shicai'nin on dört milletine itiraz etmiş, 'Türk' adının yeterli olduğunu söylemişti.
Kaynaklar: Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Kimdi, hayatı nasıl sona erdi?
Bilgisi ve hitabetiyle tanınan, Ahmet Kemal İlkul gibi Türkiyeli öğretmenlerden modern bilimler de okumuş Hotenli bir medrese müderrisi. 1933'te kardeşleriyle birlikte Hoten ayaklanmasını ve hükümetini, 'Hoten emirlerini' yönetti. Komünistler yaklaşırken 18 Eylül 1949'da Urumçi'den yeniden Keşmir'e çıktı, oradan Türkiye'ye yerleşti. Tarihinin gözden geçirilmiş baskısını yayımlayamadan 14 Haziran 1965'te Ankara'da öldü. 1901'de Hoten'de doğmuştu.
Kaynaklar: Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020)
Kaynaklar (4)
- Mehmet Emin Buğra, Şarkî Türkistan Tarihi (1940), in Abdullah Oğuz, Şarkî Türkistan Tarihi: Metin Tenkidi, Türkiye Türkçesi ve İnceleme, MA thesis, İstanbul Üniversitesi (2020) · yalnız atıf
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · yalnız atıf
- Wikidata · yalnız atıf
- Andrew D. W. Forbes, Warlords and Muslims in Chinese Central Asia (1986) · yalnız atıf
Yıllar iki kaynakla doğrulandı.





