Durak 8 / 10 · savaş · 798
Uygurlar Kuça'da savaşıyor
798: Uygur atlıları Kuça'da.
Tibet'in Kuça'daki hâkimiyetine son veren ve kuzey Tarım'ı Uygur dünyasına bırakan savaş. 790'larda Tang, Tarım'daki koruyuculuğunu kaybetti. Karabalgasun yazıtına göre yedinci Uygur kağanı Beşbalık'ı kuşattıktan sonra Kuça'ya ilerledi ve bir Tibet ordusunu yok etti; Yutaka Yoshida bu savaşı Hoten belgelerine dayanarak 798'e tarihler. İki yüzyıl sonra Kaşgarlı Mahmud Kuça'yı 'Uygur'un sınırı' diye anar.

Uygurlar ve Tibetliler Kuça için neden savaştı?
Çünkü Tang gidince Kuça sahipsiz kaldı. 658'den beri Kuça, Tang'ın Anşi Koruyuculuğunun merkeziydi. Ching Chao-jung'a göre Tang döneminde şehrin Budist manastırları ekonomide büyük rol oynadı, bazıları vergi işlerini bile üstlendi ve büyük ihtimalle Tang idaresinin sürmesine yardım etti. Ama 790'larda Tang, Eski Uygurlar, Eski Tibetliler ve Karluklarla çatışmalarda koruyuculuğu kaybetti.
Uygur kağanları için Tarım yollarındaki şehirler önemliydi. Karabalgasun'daki üç dilli yazıt, yedinci kağanın Beşbalık'ı kuşattıktan sonra Kuça'ya yürüdüğünü ve orada düşmanlarını yendiğini kaydeder. Yutaka Yoshida yazıtın Soğdca metninde Kuça'nın adını okumuş ve onu aynı yılların Hotence belgeleriyle karşılaştırarak zaferi 798'e tarihlemiştir.
Kaynaklar: Chao-jung Ching, “Kucha”, Encyclopaedia Iranica (2021) · Yutaka Yoshida, “Karabalgasun ii. The Inscription”, Encyclopaedia Iranica (2010)
Kuça sonra neye dönüştü?
Uygur dünyasının bir parçası, ama yavaş yavaş. Ching'e göre savaştan sonra bölge yeniden kargaşaya düşmüş görünür ve 1758'e kadar tarihi hakkında pek az şey bilinir. Turfan'da bulunan Orta Farsça bir Mani ilahiler kitabı, Mahrnāmag, 9. yüzyılın başında Kuça çevresindeki Manicileri sayar; birçoğunun adı Türk-Soğd adıdır, ama yerel hükümdar hâlâ Çince bir unvan taşır.
10. ve 11. yüzyıllarda Kumtura ve başka yerlerdeki, aynı yıllarda Turfan'da yapılanlara benzeyen duvar resimleri, Kuça'da Budist sanatının yeniden canlandığını gösterir. 11. yüzyılda Kaşgarlı Mahmud'un Divanı vahayı Küsen ya da Kuça diye anar ve onu 'Uygur'un sınırı' sayar. Liangtao Wei, Divan'daki 'Uygur'u Turfan'daki Batı Uygur Krallığı (840-1209) olarak okur; haklıysa Kuça 11. yüzyılda da Müslüman olmayan dünyadaydı. 1096'da bile Çin sarayına yeşimden oyulmuş bir Buda heykeli gönderdi; Çinli memurlar halkını 'Kuça Uygurları' diye andı.
Kaynaklar: Chao-jung Ching, “Kucha”, Encyclopaedia Iranica (2021)





