Sodiger
Hüseyinbay Musabayéw
ھۈسەيىنباي مۇسابايېۋ
Parizh, bérlin, moskwa we istanbulni körüp, qeshqerning qanchilik arqida qalghanliqidin heyran bolup qaytqan we atushta usuli jedid mektipini achqan sodiger.
u oqutquchilirini qazan'gha oqushqa ewetken, oghul we qizlar üchün mektep we kutupxana salidighan wexpe qurghan, inisi bahawudunbay bilen birlikte qabiliyetlik yashlarning chet'elde oqush xirajitini kötürgen. uning ghuljida bir zawutimu bar idi.
Hayati we eserliri
- 1883-yil / 1885-yil · Talash-tartishliqQurulushAtushta Tunji Yéngi Usul MektepYéngi usul mekteplirining tunjisi; milward ularda yétishken ikki ewlad oqughuchini 1930-yillardiki türkiy milletchilikning menbeliridin biri dep qaraydu.
- ≈ 1914-yil – 1915-yilQurulushAtush Mu'ellimler MektipiAtushtiki bir osmanli oqutquchining mektipi; waliygha qilin'ghan shikayetlerdin kéyin taqalghan.
Bir sodiger néme üchün mektep achti?
Chünki u seperliride qeshqerning qanchilik arqida qalghanliqini körgen. atushta soda shirkiti qurush jeryanida u parizh, bérlin, moskwa we istanbulgha barghan; ghuljida bir zawuti bar idi. qaytip kélip u atushta oqughuchilar erebche we parsche tékistlerni yadlaydighan kona mekteptin perqliq teshkillen'gen bashlan'ghuch mektep achqan: qazan we istanbuldin élin'ghan derslikide til-edebiyat, hésab, tarix, jughrapiye, tebi'et, resim, tenterbiye, rusche we erebche, kéyin xenzuche bar idi. u yerlik oqutquchilirini qazandiki darilmu'ellimin'ge ewetken we qabiliyetlik oqughuchilarning chet'elde oqush xirajitini kötürgen. milward uningkini shinjangda islam mekteplirini zamaniwilashturushtiki eng deslepki tirishchanliq dep qaraydu; qurulghan yili 1883 yaki 1885 dep bérilidu.
1913-yili u qeshqerdin istanbulgha adem ewetip, tel'et pashadin oqutquchi sorighan, ehmed kamal kelgen. inisi bahawudunbay bilen birlikte u atushtiki darilmu'ellimin we uni qamdaydighan wexpining xirajitini kötürgen. milward bu mekteplerde ögitilgen pikirlerning kéyin 1933-yilidiki qeshqer jumhuriyitining qurghuchilirigha ilham bergenlikini eskertidu; uning wezirliridin biri musabayéwlarning inisi iken déyilidu.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Uning mektepliri öz dewride némilerni qozghidi?
Mute'essiplerning waliygha erz sunushigha yetküdek. 1915-yili yang zéngshin mekteplerni taqitip, oqutquchilarni qolgha aldurghan; emma yerlik naraziliqlar, qeshqer dawtéyi ma shawwuning iltimasi we bahawudunbayning bir qétimliq pul bérishi uni yol qoyushqa qayil qilghan; sherti xenzuche we herbiy meshiq qoshush idi. bahawudunbay mektepni qeshqerning merkizide qayta achqan, oqughuchiliri bashqa jaylarda mektep qurghan. tenterbiye omumlashqan: yéngi mektep baliliri putbolda shiwétsiyelik missiyonérlar we en'gliye konsulxanisining komandilirini qatar yenggen. déyilishiche, en'gliye konsuli ghelibe qilghuchilargha wede qilghan at we égerni bermeyla meydandin kétip qalghan; rosiye konsuli otturigha chiqip, tebriki we yéngi putbol topini teqdim qilghan.
Menbeler: James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007)
Menbeler (1)
- James A. Millward, Eurasian Crossroads: A History of Xinjiang (London: Hurst, 2007) · Peqet menbe körsitilidu




